تعداد بازدیدها:2950
Share/Save/Bookmark
گفت‏ و گويى كوتاه با آيت اللَّه عميد زنجانى درباره ‏ى مردم سالارى دينى
صباح شماره 1 > نویسنده : مرکز مطالعات وپاسخگویی به شبهات حوزه علمیه قم کد: 341

دموكراسى يعنى چه؟ دموكراسى با مردم‏دارى، خدمت به مردم و مانند اين‏ها كه مورد تأكيد اسلام است، چه تفاوت‏هايى دارد؟
تعبيرهاى متداول در ادبيات سياسى معاصر مانند: دموكراسى دينى، مردم سالارى و جمهورى، جديد بوده و ترجمه‏ى اصطلاحات غربى است. با اين حال، اگر از ريشه‏هاى تاريخى دموكراسى، مردم سالارى و جمهوريت در غرب و پيش فرض‏هاى آن‏ها چشم بپوشيم و مفهوم آن را نظام متكى به آراى عمومى بدانيم، مى‏توانيم از اين گونه واژه‏ها در نظام سياسى اسلام نيز بهره بگيريم. نظام اسلام بر پايه‏ى شورا، بيعت و رضى العامة بنا نهاده شده و به ويژه در عصر غيبت، نيابت عامه در آن مطرح است. امامت يك جانبه و بدون توجه به خواست و آراى مردم، سابقه‏ى تاريخى و تحقق عينى ندارد و با فلسفه‏ى امامت نيز تطبيق‏ناپذير است. البته در مشروعيت به معنى حجيت شرعى، هيچ عاملى جز نصب، تأثير ندارد و انتصاب و انتخاب، دو روى يك حقيقت است.
در نظام امامت، انتخاب مردم بر اساس انتصاب شرعى و انتصاب بر مبناى مقبوليت و انتخاب عمومى است. به همين دليل در قانون اساسى جمهورى اسلامى، اصل پنجم بر اساس نظريه‏ى نصب و اصل ششم و يكصد و هفتم بر مبناى جمهوريت و مردم سالارى تبيين شده است.
وظايفى چون مردم دارى، خدمت به مردم و مانند آن‏ها به تحكيم روابط دولت و مردم و استحكام مردم سالارى دولت اسلامى مى‏انجامد.
پرسش: آيا جواز حاكميت حاكم اسلامى به رأى مردم وابسته است؟ به ديگر سخن، آيا حاكم اسلامى شرعاً مى‏تواند بدون مراجعه به آراى عمومى، حكومت تشكيل دهد؟
در اين باره بايد گفت: بى‏شك در امامت بالاصالة، آراى مردم صرفاً جنبه‏ى تنفيذى، اجرايى و كارآمدى دارد و در مشروعيت هيچ گونه دخالتى نخواهد داشت، ولى امامت بدون آراى مردم، در عمل و نظر، تجربه نشده است.
در امامت بالنيابة كه نيابت عمومى است و تعيين، به اولويت و مرجحات نياز دارد، آراى عمومى اهرم تعيين كننده‏اى است. نمونه‏ى عملى آن همان است كه در انتخاب سنتى مرجع تقليد، مورد عمل و تقرير قرار مى‏گيرد.
افزون بر آن، عنوان‏هايى هم چون: شورا، بيعت، رضى العامة، النصحة لائمة المسلمين و مانند آن كه در متون اسلامى و سيره‏ى سياسى معصومين‏عليهم‏السَّلام ديده مى‏شود، جز با آراى عمومى، امكان‏پذير يا معقول نيست.
از دست دادن آراى عمومى در نظام اسلامى، بدان معنى است كه دولت اسلامى توانايى لازم در مديريت را ندارد و نمى‏تواند راه امامت را ادامه دهد و سرانجام به كمبود و نارسايى در شرايط حاكم باز مى‏گردد. بى‏شك، دولت صلاحيت‏دار اسلامى كه واجد شرايط لازم شرعى است، مى‏تواند آراى عمومى را به دست آورد.
پرسش: تفاوت نظام‏هاى ايدئولوژيك، توتاليتر و نظام ليبرال دموكراسى در فراهم آوردن نيازهاى درجه يك و دو مردم چيست؟ توضيح اين كه مراد از نيازهاى درجه‏ى درجه يك، خوراك و پوشاك... است و نيازهاى درجه‏ى دو، فرهنگ، دين و مانند آن‏ها است. برخى معتقدند نظام‏هاى توتاليتر، خود را متولى اداره‏ى نيازهاى درجه‏ى دو مى‏دانند و دموكراسى تنها به نيازهاى درجه‏ى يك رسيدگى مى‏كند.
دسته‏بندى نظام‏هاى سياسى بر اساس برآورده كردن نيازهاى مردم و درجه‏بندى آن به مادى و معنوى، گونه‏اى دسته بندى سليقه‏اى و جامعه شناسانه است كه از ديد علوم سياسى، هيچ مبناى علمى ندارد.
اين حقيقت را نمى‏توان انكار كرد كه در نظام امامت، مسؤوليت درجه‏ى يك دولت، ارتقاى معنوى، علمى و تربيتى جامعه است. با اين حال، رسيدن به چنين هدفى بدون برآوردن نيازهاى مادى مردم امكان‏پذير نيست. اگر در منطق دين، ايمان با فقر هم‏سويى ندارد، جدا ساختن هدف دوم از هدف اول نيز ممكن نيست.
در حقيقت، نظام‏هاى توتاليتر كه به جاى آراى مردم، به قدرت و استبداد متكى هستند، هيچ گونه هدف مادى و معنوى را به سود مردم دنبال نمى‏كنند. آن‏ها تنها براى فراهم آوردن، تضمين و تحكيم اقتدار خود، تلاش مى‏كنند.
يكى از نظام‏هاى مشهور به توتاليتريته، نظام‏هاى ماركسيستى است. آيا واقعاً اين نظام‏ها در انديشه‏ى معنويت و دين مردم بوده‏اند؟!

Share/Save/Bookmark
نظرات بینندگان (0 نظر تاکنون ثبت شده است )
ارسال نظر
بالندگى انديشه و تناسب پيشرفت‏ه‌اى معرفتى با نيازهاى فكرى زمان به ويژه در عرصه‏‌هاى دينى از نشانه‏‌ها و شاخص‏ه‌اى مهم حيات اجتماعى و دينى جامعه و انديشمندان دينى است. انديشمندان و فقيهان مسلمان به ويژه دانش پژوهان حوزه‏‌هاى علميه پيوسته در راستاى پاسخ‏گويى به چنين نيازهايى از هيچ كوششى فروگذار نكرده‏اند كه برگه‏‌هاى زرين زندگى اين بزرگان و عملكرد حوزه‏‌هاى علميه در تاريخ بهترين گواه بر اين گونه تلاش‏‌ها است. نمونه‏‌ى برجسته‏‌ى چنين كوشش‏‌هايى انقلاب اسلامى ايران است. در فضاى ظلمانى جهان معاصر و در حالى كه هيچ اميدى به تحقق حكومتى اسلامى حتى از سوى دوستداران حكومت دينى نبود، با رهبرى حضرت امام خمينى رضوان اللَّه عليه، پشتيبانى انديشمندان مسلمان و روشن‏گرى‏‌هاى مردمى حوزه‏‌هاى علميه، انقلاب اسلامى به ثمر رسيد. اتحاد امام و امت اسلامى چنان جلوه‏اى زيبا از همبستگى و وحدت در عرصه‏‌ى جهانى ترسيم كرده كه هنوز خاطره‏ى دل‏پذير آن در ذهن حق‏جويان جهان پابرجا است. بر شمردن گام‏‌هايى كه انديشمندان اسلام و حوزه‏‌هاى علميه در تحقق اسلام ناب و برپايى جامعه‏‌ى اسلامى برداشته‏‌اند، در اين گفتار كوتاه، امكان‏پذير نيست. در اين ميان، براى نمونه به فلسفه‏‌ى پيدايش «مركز مطالعات و پژوهش‏هاى فرهنگى حوزه‏‌ى علميه» بسنده مى‏‌شود. با پيروزى انقلاب اسلامى، مردم مسلمان با دين بيشتر آشنا گشتند و در روشن‏گرى‏‌هاى روحانيت، جوياى آگاهى‏‌هاى دينى جديدترى شدند. همچنين با روى كارآمدن حاكميّت دينى، مردم با جنبه‏‌هاى اجتماعى اسلام روبه‏‌رو گرديدند. از اين رو، علاقه‏‌مندى آنان براى آشنايى با ديگر جنبه‏‌هاى فراموش شده‏‌ى اسلام افزايش يافت. در اين ميان، حق ستيزان و كسانى كه نمى‏‌توانند نور خدا را در جامعه و جهان تحمل كنند، در فعاليتى سازمان يافته و گسترده، به مبارزه با انقلاب اسلامى و در صورت وجود بسترهاى مناسب، به اسلام‏زدايى پرداختند. آنان در اين راستا از هيچ كارى كوتاهى نكردند. اقدام نظامى مانند: حمله‏‌ى عراق به ايران و تهاجم فرهنگى مانند: ترويج فرهنگ برهنگى و بى‏‌بندو بارى و تهاجم فكرى مانند: گسترش دادن آموزه‏‌هاى تكثرگرايى، تساهل منشى و انسان محورى، نمونه‏‌هايى از اين حركت سازمان يافته است. تأثيرپذيرى پاره‏اى از روشن‏فكران و عناد ورزى و فرصت‏ طلبى برخى عوامل داخلى نيز بر گستره و شتاب تهاجم دشمن به انقلاب اسلامى و مكتب اسلام افزوده است. بدين ترتيب، فضايى شبهه‏‌ آلود و گمراه كننده پديد آمده است، به گونه‏‌اى كه امت اسلامى به ويژه جوانان با وجود علاقه‏‌مندى ذاتى آنان به معارف دينى، گرفتار پرسش‏ها و شبهه‏‌هايى شده‏‌اند كه هر روز بر گستره و ژرفاى آن‏ها افزوده مى‏‌شود. چنين عواملى سبب گرديد حوزه‏‌ى علميه در فعاليتى برنامه‏‌ريزى شده و روزآمد به راه‏‌اندازى مركزى به نام «مركز مطالعات و پژوهش‏هاى فرهنگى حوزه‏‌ى علميه» بپردازد. هدف اين مركز گسترش فرهنگ اسلامى و پاسخ‏گويى به شبهه‏‌ها و پرسش‏هاى دينى قشرهاى گوناگون جامعه (نوجوانان، جوانان، دانشجويان، استادان دانشگاه‏ها، طلاب و فضلا و...) است. اين مركز براى دست‏يابى به اين هدف مقدس و ضرورى، فعاليت‏هاى چندى را آغاز كرده كه راه‏‌اندازى مجله «صباح» از جمله‏‌ى اين فعاليت‏هاست. «صباح» با همكارى و همراهى «مركز پژوهش‏هاى صدا و سيما» به عرصه‏‌ى انديشه و فرهنگ دينى گام نهاده، و در حقيقت، پاسخ‏گوى شبهه‏‌ها و پرسش‏هاى مطرح در جامعه است كه با بيانى روشن، علمى، به روز و فشرده به همراه استدلال‏هاى مورد نياز به پيش‏گاه علاقه‏‌مندان عرضه مى‏‌شود. اميد آن‏كه پيشنهادها، انتقادها و همراهى مخاطبان حقيقت‏جو و دلسوز به شكوفايى و رشد روزافزون «صباح» بي‌انجامد.
 
امیرالمؤمنین علی سلام الله عليه :

«فاقَةُ الكَريمِ أحسَنُ مِن غَناءِ اللَّئيمِ؛»

«تنگدستىِ انسان بزرگوار نيكوتر از توانگرىِ فرد خسيس و فرومايه.»

غرر الحكم، ۶۵۸۶

طراحي سايت را چگونه ارزيابي مي كنيد؟

  • در نوع خودش بي نظيره
  • خيلي جالبه
  • قابل قبوله
  • چنگي به دل نميزنه
Ajax Loader
تمام حقوق مادی و معنوی این پایگاه متعلق به مرکز مطالعات و پاسخ گویی به شبهات است. استفاده از مطالب این پایگاه باذکر منبع بلامانع است.
قم - خیابان معلم - کوچه 12جنب جامعه مدرسین -حوزه علمیه قم تلفن : 37737217-025 نمابر : 37737213-025 کدپستی : - 4466 37185