تعداد بازدیدها:3844
Share/Save/Bookmark
گفت‏ و گويى كوتاه با آيت اللَّه عميد زنجانى درباره ‏ى مردم سالارى دينى
صباح شماره 1 > نویسنده : مرکز مطالعات وپاسخگویی به شبهات حوزه علمیه قم کد: 341

دموكراسى يعنى چه؟ دموكراسى با مردم‏دارى، خدمت به مردم و مانند اين‏ها كه مورد تأكيد اسلام است، چه تفاوت‏هايى دارد؟
تعبيرهاى متداول در ادبيات سياسى معاصر مانند: دموكراسى دينى، مردم سالارى و جمهورى، جديد بوده و ترجمه‏ى اصطلاحات غربى است. با اين حال، اگر از ريشه‏هاى تاريخى دموكراسى، مردم سالارى و جمهوريت در غرب و پيش فرض‏هاى آن‏ها چشم بپوشيم و مفهوم آن را نظام متكى به آراى عمومى بدانيم، مى‏توانيم از اين گونه واژه‏ها در نظام سياسى اسلام نيز بهره بگيريم. نظام اسلام بر پايه‏ى شورا، بيعت و رضى العامة بنا نهاده شده و به ويژه در عصر غيبت، نيابت عامه در آن مطرح است. امامت يك جانبه و بدون توجه به خواست و آراى مردم، سابقه‏ى تاريخى و تحقق عينى ندارد و با فلسفه‏ى امامت نيز تطبيق‏ناپذير است. البته در مشروعيت به معنى حجيت شرعى، هيچ عاملى جز نصب، تأثير ندارد و انتصاب و انتخاب، دو روى يك حقيقت است.
در نظام امامت، انتخاب مردم بر اساس انتصاب شرعى و انتصاب بر مبناى مقبوليت و انتخاب عمومى است. به همين دليل در قانون اساسى جمهورى اسلامى، اصل پنجم بر اساس نظريه‏ى نصب و اصل ششم و يكصد و هفتم بر مبناى جمهوريت و مردم سالارى تبيين شده است.
وظايفى چون مردم دارى، خدمت به مردم و مانند آن‏ها به تحكيم روابط دولت و مردم و استحكام مردم سالارى دولت اسلامى مى‏انجامد.
پرسش: آيا جواز حاكميت حاكم اسلامى به رأى مردم وابسته است؟ به ديگر سخن، آيا حاكم اسلامى شرعاً مى‏تواند بدون مراجعه به آراى عمومى، حكومت تشكيل دهد؟
در اين باره بايد گفت: بى‏شك در امامت بالاصالة، آراى مردم صرفاً جنبه‏ى تنفيذى، اجرايى و كارآمدى دارد و در مشروعيت هيچ گونه دخالتى نخواهد داشت، ولى امامت بدون آراى مردم، در عمل و نظر، تجربه نشده است.
در امامت بالنيابة كه نيابت عمومى است و تعيين، به اولويت و مرجحات نياز دارد، آراى عمومى اهرم تعيين كننده‏اى است. نمونه‏ى عملى آن همان است كه در انتخاب سنتى مرجع تقليد، مورد عمل و تقرير قرار مى‏گيرد.
افزون بر آن، عنوان‏هايى هم چون: شورا، بيعت، رضى العامة، النصحة لائمة المسلمين و مانند آن كه در متون اسلامى و سيره‏ى سياسى معصومين‏عليهم‏السَّلام ديده مى‏شود، جز با آراى عمومى، امكان‏پذير يا معقول نيست.
از دست دادن آراى عمومى در نظام اسلامى، بدان معنى است كه دولت اسلامى توانايى لازم در مديريت را ندارد و نمى‏تواند راه امامت را ادامه دهد و سرانجام به كمبود و نارسايى در شرايط حاكم باز مى‏گردد. بى‏شك، دولت صلاحيت‏دار اسلامى كه واجد شرايط لازم شرعى است، مى‏تواند آراى عمومى را به دست آورد.
پرسش: تفاوت نظام‏هاى ايدئولوژيك، توتاليتر و نظام ليبرال دموكراسى در فراهم آوردن نيازهاى درجه يك و دو مردم چيست؟ توضيح اين كه مراد از نيازهاى درجه‏ى درجه يك، خوراك و پوشاك... است و نيازهاى درجه‏ى دو، فرهنگ، دين و مانند آن‏ها است. برخى معتقدند نظام‏هاى توتاليتر، خود را متولى اداره‏ى نيازهاى درجه‏ى دو مى‏دانند و دموكراسى تنها به نيازهاى درجه‏ى يك رسيدگى مى‏كند.
دسته‏بندى نظام‏هاى سياسى بر اساس برآورده كردن نيازهاى مردم و درجه‏بندى آن به مادى و معنوى، گونه‏اى دسته بندى سليقه‏اى و جامعه شناسانه است كه از ديد علوم سياسى، هيچ مبناى علمى ندارد.
اين حقيقت را نمى‏توان انكار كرد كه در نظام امامت، مسؤوليت درجه‏ى يك دولت، ارتقاى معنوى، علمى و تربيتى جامعه است. با اين حال، رسيدن به چنين هدفى بدون برآوردن نيازهاى مادى مردم امكان‏پذير نيست. اگر در منطق دين، ايمان با فقر هم‏سويى ندارد، جدا ساختن هدف دوم از هدف اول نيز ممكن نيست.
در حقيقت، نظام‏هاى توتاليتر كه به جاى آراى مردم، به قدرت و استبداد متكى هستند، هيچ گونه هدف مادى و معنوى را به سود مردم دنبال نمى‏كنند. آن‏ها تنها براى فراهم آوردن، تضمين و تحكيم اقتدار خود، تلاش مى‏كنند.
يكى از نظام‏هاى مشهور به توتاليتريته، نظام‏هاى ماركسيستى است. آيا واقعاً اين نظام‏ها در انديشه‏ى معنويت و دين مردم بوده‏اند؟!

Share/Save/Bookmark
نظرات بینندگان (0 نظر تاکنون ثبت شده است )
ارسال نظر
بالندگى انديشه و تناسب پيشرفت‏ه‌اى معرفتى با نيازهاى فكرى زمان به ويژه در عرصه‏‌هاى دينى از نشانه‏‌ها و شاخص‏ه‌اى مهم حيات اجتماعى و دينى جامعه و انديشمندان دينى است. انديشمندان و فقيهان مسلمان به ويژه دانش پژوهان حوزه‏‌هاى علميه پيوسته در راستاى پاسخ‏گويى به چنين نيازهايى از هيچ كوششى فروگذار نكرده‏اند كه برگه‏‌هاى زرين زندگى اين بزرگان و عملكرد حوزه‏‌هاى علميه در تاريخ بهترين گواه بر اين گونه تلاش‏‌ها است. نمونه‏‌ى برجسته‏‌ى چنين كوشش‏‌هايى انقلاب اسلامى ايران است. در فضاى ظلمانى جهان معاصر و در حالى كه هيچ اميدى به تحقق حكومتى اسلامى حتى از سوى دوستداران حكومت دينى نبود، با رهبرى حضرت امام خمينى رضوان اللَّه عليه، پشتيبانى انديشمندان مسلمان و روشن‏گرى‏‌هاى مردمى حوزه‏‌هاى علميه، انقلاب اسلامى به ثمر رسيد. اتحاد امام و امت اسلامى چنان جلوه‏اى زيبا از همبستگى و وحدت در عرصه‏‌ى جهانى ترسيم كرده كه هنوز خاطره‏ى دل‏پذير آن در ذهن حق‏جويان جهان پابرجا است. بر شمردن گام‏‌هايى كه انديشمندان اسلام و حوزه‏‌هاى علميه در تحقق اسلام ناب و برپايى جامعه‏‌ى اسلامى برداشته‏‌اند، در اين گفتار كوتاه، امكان‏پذير نيست. در اين ميان، براى نمونه به فلسفه‏‌ى پيدايش «مركز مطالعات و پژوهش‏هاى فرهنگى حوزه‏‌ى علميه» بسنده مى‏‌شود. با پيروزى انقلاب اسلامى، مردم مسلمان با دين بيشتر آشنا گشتند و در روشن‏گرى‏‌هاى روحانيت، جوياى آگاهى‏‌هاى دينى جديدترى شدند. همچنين با روى كارآمدن حاكميّت دينى، مردم با جنبه‏‌هاى اجتماعى اسلام روبه‏‌رو گرديدند. از اين رو، علاقه‏‌مندى آنان براى آشنايى با ديگر جنبه‏‌هاى فراموش شده‏‌ى اسلام افزايش يافت. در اين ميان، حق ستيزان و كسانى كه نمى‏‌توانند نور خدا را در جامعه و جهان تحمل كنند، در فعاليتى سازمان يافته و گسترده، به مبارزه با انقلاب اسلامى و در صورت وجود بسترهاى مناسب، به اسلام‏زدايى پرداختند. آنان در اين راستا از هيچ كارى كوتاهى نكردند. اقدام نظامى مانند: حمله‏‌ى عراق به ايران و تهاجم فرهنگى مانند: ترويج فرهنگ برهنگى و بى‏‌بندو بارى و تهاجم فكرى مانند: گسترش دادن آموزه‏‌هاى تكثرگرايى، تساهل منشى و انسان محورى، نمونه‏‌هايى از اين حركت سازمان يافته است. تأثيرپذيرى پاره‏اى از روشن‏فكران و عناد ورزى و فرصت‏ طلبى برخى عوامل داخلى نيز بر گستره و شتاب تهاجم دشمن به انقلاب اسلامى و مكتب اسلام افزوده است. بدين ترتيب، فضايى شبهه‏‌ آلود و گمراه كننده پديد آمده است، به گونه‏‌اى كه امت اسلامى به ويژه جوانان با وجود علاقه‏‌مندى ذاتى آنان به معارف دينى، گرفتار پرسش‏ها و شبهه‏‌هايى شده‏‌اند كه هر روز بر گستره و ژرفاى آن‏ها افزوده مى‏‌شود. چنين عواملى سبب گرديد حوزه‏‌ى علميه در فعاليتى برنامه‏‌ريزى شده و روزآمد به راه‏‌اندازى مركزى به نام «مركز مطالعات و پژوهش‏هاى فرهنگى حوزه‏‌ى علميه» بپردازد. هدف اين مركز گسترش فرهنگ اسلامى و پاسخ‏گويى به شبهه‏‌ها و پرسش‏هاى دينى قشرهاى گوناگون جامعه (نوجوانان، جوانان، دانشجويان، استادان دانشگاه‏ها، طلاب و فضلا و...) است. اين مركز براى دست‏يابى به اين هدف مقدس و ضرورى، فعاليت‏هاى چندى را آغاز كرده كه راه‏‌اندازى مجله «صباح» از جمله‏‌ى اين فعاليت‏هاست. «صباح» با همكارى و همراهى «مركز پژوهش‏هاى صدا و سيما» به عرصه‏‌ى انديشه و فرهنگ دينى گام نهاده، و در حقيقت، پاسخ‏گوى شبهه‏‌ها و پرسش‏هاى مطرح در جامعه است كه با بيانى روشن، علمى، به روز و فشرده به همراه استدلال‏هاى مورد نياز به پيش‏گاه علاقه‏‌مندان عرضه مى‏‌شود. اميد آن‏كه پيشنهادها، انتقادها و همراهى مخاطبان حقيقت‏جو و دلسوز به شكوفايى و رشد روزافزون «صباح» بي‌انجامد.
 
امام حسن عليه السلام:

مَنِ اتَّكَلَ عَلى حُسنِ الاِختيارِ مِنَ اللّهِ لَهُ لَم يَتَمَنَّ أنَّهُ في غَيرِ الحالِ الَّتِي

هر كس به حُسن اختيار خدا براى او اعتماد كند، آرزو نمی‌کند كه در حالتى جز آنچه خدا برايش اختيار كرده است، باشد.

 

تحف العقول، ص ۱۶۹

طراحي سايت را چگونه ارزيابي مي كنيد؟

  • در نوع خودش بي نظيره
  • خيلي جالبه
  • قابل قبوله
  • چنگي به دل نميزنه
Ajax Loader
تمام حقوق مادی و معنوی این پایگاه متعلق به مرکز مطالعات و پاسخ گویی به شبهات است. استفاده از مطالب این پایگاه باذکر منبع بلامانع است.
قم - خیابان معلم - کوچه 12جنب جامعه مدرسین -حوزه علمیه قم تلفن : 37737217-025 نمابر : 37737213-025 کدپستی : - 4466 37185