Share/Save/Bookmark
گفتگو با حجة الاسلام والمسلمين زيبايى نژاد
مجله صباح شماره 13-14 > نویسنده : مركز مطالعات کد: 95

آنچه در پيش رو داريد گفتوگويى است با حجة الاسلام والمسلمين زيبايى نژاد در خصوص فمنيسم كه به ابعاد مختلف آن پرداخته شده است.
سوال : صباح: لطفاً توضيحاتى درباره ى مفهوم فمنيسم و تاريخ پيدايش آن بيان فرماييد؟
جواب : واژه ى فمنيسم در اصطلاح به دو گونه معنا شده است: 1. جنبش ها و نهضت هايى كه بر اساس الگوى برابرى، داعيه ى دفاع از حقوق زنان را دارند; اين معنا ناظر به يك نهضت اجتماعى است، نه يك نظريه ى علمى. 2. نظريه اى است كه تبيين كننده ى فرودستى زنان است و آرمان خود را برابرى زن و مرد مى بيند.
جنبش فمنيسم، از يك سو ريشه در فرهنگ سنتى مغرب زمين و نگاه سنّت غرب نسبت به جايگاه و حقوق زن دارد. مدت ها در غرب اين بحث مطرح بود كه آيا زن انسان است يا خير؟ بعداً در مجمع مهمّى در قرن پنجم يا ششم ميلادى تصويب شد كه زن هم انسان است; امّا براى خدمت به مرد آفريده شده است. در اين نگاه، كليه ى تفاوت هايى كه زن و مرد در حوزه ى روابط اجتماعى، سياسى و نظام خانواده داشتند به وضعيت طبيعى زن نسبت داده مى شد و معتقد بودند كه چون زنان از جهاتى ضعيف اند، بايد در خانواده و اجتماع، زيردست و محكوم باشند و ... .
در پى اصلاحاتى كه در چند دهه ى اخير در غرب ايجاد شده است، به زن اين اختيار را مى دهند كه نام شوهرش را براى خودش انتخاب كند يا نام قبلى خود را داشته باشد. از سوى ديگر، از قرن سيزدهم ميلادى زمينه هاى شكل گيرى يك نهضت فرهنگى به نام رنسانس در كشورهاى غربى به وجود آمد. رنسانس در قرن سيزدهم، از ايتاليا در قالب اصلاحات هنرى، معمارى و ادبى، آغاز و كم كم به حوزه ى فلسفه كشيده شد و ديدگاه هاى جديد فلسفى به وجود آمد; يعنى يك جريان خزنده ى دويست، سيصدساله بود كه منشأ تحولات عظيم فرهنگى در جهان غرب و كل دنيا شد; مفاهيم جديدى عرضه شد و اين مفاهيم به نهادهاى علمى و فرهنگى راه يافت و ذهن نخبگان جامعه را تسخير نمود و در اين راستا، در قانون اساسى كه در جريانِ انقلاب فرانسه مطرح گرديد، تساوى كليّه ى آحاد ملت، صرف نظر از مذهب و نژاد و مسائل ديگر، گنجانده شد، امّا گروهى از زنان اعتراض كردند كه در قانون اساسى فرانسه، بحثى از تساوى حقوق به حسب جنسيّت به ميان نيامده و برابرى حقوق زن و مرد پيش بينى نشده است. در حالى كه ما هم در انقلاب و تظاهرات سهيم بوديم و نقش داشتيم.
ناگفته نماند زمزمه هاى اعتراض نسبت به وضعيت حقوقى و مسائل ديگر، از قرن شانزدهم در اروپا در قالب تك نگارى هايى انجام شده است، امّا در قالب يك جنبش اجتماعى و يك نهضت، به قرن نوزدهم و پس از تحولات مربوط به انقلاب فرانسه برمى گردد، كه يك فضاى نسبتاً آزادترى به وجود آمده بود و زن ها هم مى توانستند حرف هايشان را بزنند و حرفشان هم اين بود كه زن و مرد انسان اند. چرا شما انسان را به مرد تفسير مى كنيد; زن ها هم حقّ دارند.
سوال : صباح: فمنيسم در جامعه ى مسلمان و ايرانى به چه صورت هايى جلوه گر شده است؟
جواب : بيش از يك سده است كه با بحث فمنيسم در كشورهاى اسلامى مواجه هستيم. اولين اثر فمنيستى را آقاى قاسم امين در كشور مصر، به نام تحرير المرأة در سال 1899 منتشر كرد. دو سال بعد نيز المرأة الجديدة را نگاشت. قبل از او هم بعضى ها جسته و گريخته ديدگاه هاى روشن فكرى را مطرح مى كردند. در كشور خود ما هم پس از انقلاب مشروطه افكار فمنيستى ـ نه با عنوان فمنيسم ـ كه در قالب ضرورت اصلاحاتى در قوانين، مثلا كنترل چندهمسرى، بحث تحصيلات زنان و مسائلى از اين دست مطرح شد كه بعضى از اين اصلاحات لازم بود; امّا اصلاحات در طبقه اى از زنان روشن فكر پس از مشروطيت، به سمت ديدگاه برابرى زن و مرد جهت گرفت. برابرى زن و مرد در انديشه ى فمنيستى با برابرى مورد نظر اسلام كه مرحوم شهيد مطهرى در كتاب نظام حقوق زن در اسلام مطرح مى كند، يكى نيست.
فمنيسم از تشابه بين زن و مرد بحث مى كند; يعنى كليه ى تمايزات بين زن و مرد در حوزه ى سياست، قانون، اقتصاد، قدرت، خانواده و... بايد از بين برود. اصلا جريان فمنيستى به خانواده اى كه سرپرست آن مرد باشد معترض است و مى گويد نبايد سرپرست در خانواده باشد و اگر هست بايد به شيوه ى دموكراتيك تعيين شود. امّا ما در دو دهه ى اخير با يك فمنيسم شناسنامه دار مواجه هستيم; يعنى حدود يك قرن است كه جريان دفاع از حقوق زنان به سمت برابرى و تشابه، در كشورهاى اسلامى آمده است و در دو دهه ى اخير ما با پديده اى به نام «فمنيسم اسلامى» مواجه شديم. اين فمنيسم محصول دو جريان است:
الف) موج اسلام گرايى در دو دهه ى اخير; در دهه هاى اخير جريان اسلام گرايى در كشورهاى اسلامى تقويت شده و اين جريان، كسانى را كه به طور صريح بحث فمنيستى غربى را، كه بعضاً در تقابل آشكار با آموزه هاى دينى است، پى مى گيرند پس مى زند.
ب) گسترش تفكرات فمنيستى; جريان فمنيسم در ميان مسلمانان متأثر از تولد جريان پست مدرن است. اين دو جريان با هم تلفيق شده و فمينيسمى را به وجود آورده اند كه مى گويد ما بايد با باز تفسير متون اسلامى، تفسيرى از منابع و متون دينى ارائه بدهيم كه در راستاى برابرى زن و مرد باشد; يعنى تفسير فمنيستى آيات قرآن و منابع دينى. البتّه اين ها به اين وضوح صحبت نمى كنند; حرفشان اين است كه جريان فقاهتى ما جريان مردسالار بوده است; به عنوان مثال، در مجله ى زنان آورده اند:
اسلام آمد و گوهره ى دين و هدف شريعت، دست يابى به عدالت و تساوى بود. امّا با رحلت پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله وسلم)اين حركت متوقف شد و حالت جمودگرايى بر الفاظ، پديده اى را به نام بنيادگرايى اسلامى به وجود آورد كه بر جمود بر لفظ تأكيد مى كند و گوهرى را كه پشت سر اين الفاظ است مورد توجه قرار نمى دهد.
البتّه كسانى كه اين نظر را مطرح مى كنند هيچ گاه نتوانستند با استدلال علمى ثابت كنند كه از اهداف دين، تساوى است؟ بلكه از متون دينى خلاف آن استفاده مى شود; يعنى آن جايى كه پرسشگر توقع برابرى ديه ى زن و مرد را دارد امام جواب مى دهند كه:
مهلايا أبان; الدّينُ إذا قيستْ بالعقل مُحِقَ; كمى آهسته تر اى ابان! قياسات عقلى، دين را بر باد مى دهد.
هم چنين ائمه(عليهم السلام) بر سنّت نبوى و اين كه سنّت نبوى تا روز قيامت بايد دست نخورده بماند تأكيد كرده اند; يعنى اگر قرار باشد ما به كسى اعتراض كنيم، بايد به ائمه ى اطهار اعتراض بكنيم كه چرا حركت پيامبر را متوقف كردند و آن را ادامه ندادند.
الآن در كشور ما چند جريان فمنيستى فعّاليت مى كند:
1. چپ گرايان: كسانى كه سابقاً ماركسيست بودند و الآن به اين نتيجه رسيده اند كه با مبارزات سياسى عليه رژيم موفق نمى شوند و بايد به مبارزات فرهنگى روى آورند. اينان مى خواهند با مردسالارانه خواندن نظام، جنبش زنانه اى را با يك ادبيات غيردينى كه بر برابرى تأكيد مى كند ايجاد نمايند. اينان مضامين متون دينى را مورد تحقير قرار مى دهند.
2. روشن فكران: جريان فمنيسم ديگرى در ايران وجود دارد كه بسيارى از افراد آن سابقه ى انقلابى دارند، در بدنه ى حكومت هستند، در نهادهاى دولتى و غير دولتى فعّاليت مى كنند; امّا با بحرانى روبه رو هستند كه جريان تجدد در كشور ما با آن روبه روست. اين جريان روشن فكرى دينى، مبانى مدرنيسم را پذيرفته، به مبانى تمدن جديد ايمان آورده و در حال پيوندزدن دين با مدرنيسم است; يعنى تفسيرى از دين ارائه مى دهد كه در چارچوب فهم و تفكر مدرن تحليل پذير باشد; چارچوب انديشه اش را از جهان غرب و جزئيات را از متون دين مى گيرد و اين جزئيات را در اين چارچوب تحليل مى كند.
بنابراين درباره ى احكام شرعى مى گويد: بسيارى از اين احكام زمانمند و مربوط به شرايط اجتماعى آن زمان بوده اند. درباره ى خانواده مى گويد:
نگاه ما به خانواده، خانواده ى تاريخى است نه طبيعى. اگر شما بگوييد خانواده يك نظام طبيعى است، احكام ثابتى بر آن حكم فرماست; امّا اگر بگوييد خانواده يك نظام تاريخى است، احكام آن هم بر حسب تحولات تاريخى متحول مى شود. اصل خانواده را دين گفته است، امّا در يك زمانى بر خانواده ى گسترده تأكيد مى كردند، الآن خانواده ى هسته اى است و در يك زمانى انواع ديگرى از خانواده كه در آن سرپرستى نباشد.
اينان بر عدالت تأكيد مى كنند، امّا عدالت عرفى; يعنى فهم عرف از عدالت متحول مى شود. امروزه اگر خروج زن از منزل را منوط به اجازه ى شوهر بدانيم، مردم اين را ظلم به زن مى دانند; بنابراين خلاف عدالت است و نبايد آن را بپذيريم. در يك زمان مرد مى توانست از اشتغال زن جلوگيرى كند، ولى امروزه اين عمل ظلم به زن محسوب مى شود و عقلا هم آن را ظلم مى دانند. به اين نكته توجه نمى كنند كه اين بناى عقلايى بناى عقلايى طبيعى هم نيست.
بنابراين جريان يك طرفه ى توليد مفهوم در دنيا شكل گرفته است; يعنى آكادمى هاى علوم در غرب، مفهوم توليد مى كنند و مراكز توزيع علم و دانشگاه ها آن را به كل دنيا توزيع مى كنند و فرهيختگان در نهادهاى علمى در كل كشور، با اين ادبيات آشنا مى شوند; مثلا مفهوم برابرى براى آنان جا مى افتد و هر چيزى را كه خلاف آن باشد خلاف عدالت مى دانند. بايد هشيار باشيم كه بحث بناى عقلايى راهزن ما نباشد; چرا كه عقلا «من حيث هم العقلاء» در شريعت مورد توجه قرار گرفته اند، نه عقلا من حيث اين كه تحت تأثير فرهنگ هاى غالب قرار گرفته اند و ذهنيتشان تغيير كرده است.

Share/Save/Bookmark
نظرات بینندگان (0 نظر تاکنون ثبت شده است )
ارسال نظر
چرا امام بايد برترين انسان ها باشد؟
سوال : چرا امام بايد معصوم باشد؟
آيا مى توان تعاليم دينى اسلام را عامل عقب ماندگى مسلمانان دانست؟
براى برطرف كردن عقب ماندگىِ كشورهاى اسلامى چه اقداماتى بايد صورت گيرد؟
فمنيسم چيست؟
فمينيست ها چه مى گويند و به طور اختصار نقد كلام آن ها چيست؟
گفتگو با حجة الاسلام والمسلمين زيبايى نژاد
آيا چادر ريشه ى دينى و قرآنى دارد؟
آيا مى توان يكى از انگيزه هاى طرّاحى كودتاى 28 مرداد را سركوب حزب توده در پى شدت گرفتن فعاليت هاى آن دانست؟
منفى كودتاى 28 مرداد بر جنبش هاى آزادى خواه، حركت هاى اسلامى ـ ملى آزادى خواهانه و استقلال طلبانه ى ايران را تشريح كنيد؟
جبر و اختيار
بين اختيار انسان و علم پيشين الهى (علم الهى به اعمال و پيشامدهايى كه در آينده براى انسان روى مى دهد) چگونه بايد جمع كرد؟
اگر همه چيز را تحت مشيت و اراده ى الهى بدانيم، خواست و اراده ى ما تبعى و جبرى نمى شود؟
حجاب و پوشش داراى چه آثار و فوايدى است؟
سوال : چرا نمى توانيم از آزادى نامحدود برخوردار شويم؟
سوال : حد آزادى در اسلام چيست؟
سوال : حد آزادى در قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران چيست؟
سوال : ايمان چيست؟ حقيقت و ماهيت آن كدام است و چه عناصرى را مى توان براى تعريف آن ذكر كرد؟
سوال : آيا مى توان ايمان دينى را صرفاً نوعى اميد به حساب آورد؟
سوال : ماهيت وحى با تجربه ى عارفانه چه تفاوتى دارد؟
سوال : چگونه مى توان مصونيت دريافت وحى را باور داشت؟
سوال : اعتقادات آيين بوديسم چيست و چه انتقاداتى بر آن وارد است؟
سوال : تناسخ در آيين بوديسم به چه معناست و نظر اسلام در اين باره چيست؟
امامت تجلى بخش رهبرى الهى در جامعه ى اسلامى و مظهر ظهور هدايت الهى در امت اسلامى است. امامت در طول تاريخ تحقق داشته و همواره بشريت نيازمند به آن است و مهدويت كه تداوم بخش اصل امامت است يكى از آموزه هاى مهم اسلام به شمار مى رود. در بخش امامت و مهدويت مسئله ى برترى امام بر ساير انسان ها و «عصمت» آنها مورد تحليل و بررسى قرار گرفته است و دلايل آن، مانند قبح تقديم مفضول بر فاضل ذكر شده است. در بخش تاريخ اسلام نيز عوامل عقب ماندگى مسلمانان و راه هاى برطرف كردن اين عقب ماندگى ارائه شده است. و على رغم پندار برخى از افراد، ثابت شده است كه عواملى مانند اعتقاد به تقيه، شفاعت، و قضا و قدر الهى مايه ى عقب ماندگى مسلمانان نيست و براى برطرف كردن انحطاط بايد به امورى مانند دورى از تفرقه و پيروى از رهبرى واحد و راستين رو آورد. در بخش حقوق، مفهوم فمنيسم و تاريخ پيدايش آن و ديدگاه اسلام در اين باره بررسى شده است. جنبش فمنيسم ريشه در فرهنگ سنتى غرب دارد و به معناى جنبش ها و نهضت هايى است كه بر اساس الگوى برابرى شكل گرفته، يا تبيين كننده ى فرودستى زنان است و آرمان خود را برابرى زن و مرد مى بيند; در حالى كه اسلام برخلاف عقايد فمنيستى، تناسب محور است، نه تشابه محور. مسئله ى انگيزه هاى طراحى كودتاى 28 مرداد و پيامدهاى منفى اين كودتا، در بخش تاريخ بررسى شد و استعمار، ريشه ى اصلى اين كودتا و ناكارآمد جلوه دادن سران جنبش، سلب اعتماد مردم از جنبش و حذف الگوهاى انقلابى و آزادى خواهى از پيامدهاى منفى آن است. در بخش كلام، به موضوع اختيار انسان، رابطه ى اراده ى الهى با اراده ى بشر و نيز به چگونگى جمع ميان اختيارات انسان و علم پيشين الهى اشاره مى شود. علم پيشين الهى به فعل انسان با همه ى ويژگى هايش تعلق گرفته است، از جمله علم به اختيار انسان در فعلش; يعنى خدا علم دارد كه انسان با اختيار خود چه فعلى را انجام مى دهد و اراده ى انسان در طول اراده ى الهى است و تأثير چند علت در طول هم در پيدايش يك پديده امرى ممكن است. در بخش مشاوره و تربيت، به ريشه ى دينى و قرآنى چادر و آثار و فوايد حجاب و پوشش پرداخته مى شود; فوايدى مانند ايجاد آرامش روانى در فرد، استحكام كانون خانواده و حفظ و استيفاى نيروى كار در جامعه. در بخش سياست سه پرسش مطرح شده است: 1. علت محدوديت آزادى; 2. حد آزادى در اسلام; 3. حد آزادى در قانون اساسى. در بخش دين پژوهى به چيستى ايمان پرداخته شده است. با استقرا در آيات و احاديث روشن مى شود كه ايمان در اسلام داراى ويژگى هايى است; مانند مبتنى بودن بر معرفت و ارادى بودن آن و به اين نكته اشاره شده كه اميد از علايم و پيامدهاى ايمان است نه جزء مقوم مفهوم آن. در بخش قرآن ماهيت وحى و مصونيت آن در مرحله ى دريافت بررسى شده است. در قسمت اول تفاوت هاى وحى و تجربه ى عارفانه و در قسمت دوم، دلايل متعددى بر عصمت ولى ذكر گرديده است; مانند قاعده ى لطف و حضورى بودن تلقى وحى. در آخرين بخش، يعنى اديان، مسئله ى بوديسم مطرح شده و اعتقادات بوديسم، خصوصاً موضوع تناسخ مورد تحليل و نقد قرار گرفته و نظر اسلام در اين باره ارائه شده است. مطالب و مقالات اين شماره با اشراف حضرت آيت الله معرفت تدوين گرديده است.
 
امام رضا سلام الله عليه :

«إنَّ الأَرضَ لا تَخلو مِن أن يَكونَ فيها إمامٌ مِنّا؛»

«زمين از اين كه امامى از ما داشته باشد، خالى نمى‌ماند.»

دانشنامه امام مهدی (عج): ج 1 ص 216

طراحي سايت را چگونه ارزيابي مي كنيد؟

  • در نوع خودش بي نظيره
  • خيلي جالبه
  • قابل قبوله
  • چنگي به دل نميزنه
Ajax Loader
تمام حقوق مادی و معنوی این پایگاه متعلق به مرکز مطالعات و پاسخ گویی به شبهات است. استفاده از مطالب این پایگاه باذکر منبع بلامانع است.
قم - خیابان معلم - کوچه 12جنب جامعه مدرسین -حوزه علمیه قم تلفن : 37737217-025 نمابر : 37737213-025 کدپستی : - 4466 37185