تعداد بازدیدها:1190
Share/Save/Bookmark
نسبت دين و دنيا از ديدگاه اسلام چيست؟ آيا هر يك از دين يا دنيا مى توانند مستقل از ديگرى به هدفشان برسند؟
صباح 19 > نویسنده : سيد محمد على داعى نژاد کد: 228

يكى از محورهاى اساسى در مسئله ى سكولاريسم روشن ساختن اين نكته است كه آيا دين در امور دنيوى دخالت دارد يا نه؟ قايلان به سكولاريسم معتقد به تفكيك دين و دنيا هستند. از نظر آنان رسالت دين، ترويج توحيد و عبوديت است، نه آبادانى دنيا و پرداختن به مسائل دنيوى.[1]
متون اسلام و آموزه هاى آن نشان مى دهند كه اسلام هم به دنيا توجه دارد و هم به آخرت. محورهايى كه اين مطلب را ثابت مى كنند عبارت اند از:
الف) اهداف دين
آيات و روايات براى دين اهدافى برشمرده اند كه نشان مى دهد پرداختن به امور دنيا نيز در متن تعاليم اسلام قرار دارد، كه به مواردى اشاره مى شود:
آيه ى اول:
(لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلَنا بِالْبَيِّناتِ وَ أَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْكِتابَ وَ الْمِيزانَ لِيَقُومَ النّاسُ بِالْقِسْطِ)[2]
ارسال انبياء براى آن است كه مردم با پيروى از كتاب الهى قيام به قسط كنند و با عمل به تعاليم الهى از عدالت اجتماعى بهره مند شوند. بدين ترتيب از جمله اهداف انبيا بسط قسط و عدل در جامعه است. مرحوم علامه طباطبايى در اين باره مى فرمايد:
حقيقت دين، تعديل اجتماع انسان در سير حياتى آن است و به تبع، تعديل حياتى يك فرد را هم در بردارد.[3]
آيه ى دوم:
(يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلّهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذا دَعاكُمْ لِما يُحْيِيكُمْ)[4]
اين آيه به مؤمنان مى گويد: دعوت خدا و رسول را اجابت كنيد، زيرا آنها شما را به چيزى فرا مى خوانند كه مايه ى حيات شماست; و از آن جا كه حيات در اين آيه مقيد نشده است، شامل حيات دنيوى و اخروى، مادى و معنوى، جسمى و روحى و فردى و اجتماعى مى شود. انسان ها در پرتو تعاليم انبيا به تعادل مى رسند و تعادل، مايه ى حيات و رشد انسان است.
مرحوم علامه طباطبايى در اين باره مى فرمايد:
دين، اجتماع انسانى را در راه فطرت و آفرينش وارد ساخته و به آن موهبت حريت و سعادت فطرى را، چنان كه مقتضى عدل است، مى بخشد.[5]
و در جاى ديگر مى فرمايد:
دين الهى تنها راه سعادت انسانى و اصلاح كننده ى امور حياتى است. دين است كه فطرت را با فطرت اصلاح مى كند و قواى مختلفه را به هنگام طغيان به حال اعتدال برمى گرداند و رشته ى زندگانى دنيوى و اخروى و مادى و معنوى انسان را به نظم درمى آورد.[6]
آيه ى سوم:
(وَ لَقَدْ بَعَثْنا فِي كُلِّ أُمَّة رَسُولاً أَنِ اعْبُدُوا اللّهَ وَ اجْتَنِبُوا الطّاغُوتَ)[7]
قرآن بيان مى كند كه شعار تمامى انبيا، عبوديت و مبارزه با طاغوت و، در نتيجه، رسالت اسلام كه دين خاتم است، ترويج توحيد و گسترش عدل و داد است و بدين ترتيب، پرداختن به دنيا جزو اهداف تمامى رسولان بوده است.
ب) برنامه هاى دين
با نگاهى به متون دينى و احكام اسلامى درمى يابيم كه گستره ى دين امور دنيوى را نيز در بر مى گيرد. شكى نيست كه اگر رسالت دين شامل امور اجتماعى و سياسى نباشد، وجود احكام مربوط به اين عرصه ها لغو و بيهوده خواهد بود. در ذيل به نمونه هايى از احكام اجتماعى اسلام اشاره مى كنيم:
1. حاكميت، ولايت و سرپرستى همه جانبه ى مادى و معنوى و دنيوى و اخروى را مخصوص خدا، رسول(صلى الله عليه وآله) و اولياى خاص او مى داند.[8]
2. حكومت و خلافت در زمين را براى برخى پيامبران گذشته، مانند حضرت داود(عليه السلام) و سليمان(عليه السلام)اثبات مى كند.[9]
3. داورى و پايان دادن خصومت ها در ميان مردم را از وظايف پيامبران الهى معرفى مى كند.[10]
4. به كارهاى شورايى و جمعى دعوت مى كند.[11]
5. عدل گسترى و ظلم ستيزى و فسادزدايى را جزو وظايف اصلى اهل ايمان مى داند.[12]
6. احترام به حقوق انسان ها و كرامت بخشى به انسان از اصول سياست اسلام است.[13]
7. به جهاد و مبارزه با طاغوت، مستكبران و زورگويان و نيز تهيه ى امكانات دفاعى امر كرده است.[14]
8. عزت و سرورى را مخصوص خدا و اهل ايمان دانسته و هرگونه سلطه پذيرى و ذلت را نفى كرده است.[15]
9. حقوق متقابل والى و مردم را تعيين و تبيين نموده است.[16]
10. سلطنت و حكومت را براى برخى سلاطين صالح و عادل، مانند طالوت و ذوالقرنين اثبات كرده است.[17]
11. حقوق مهم و كلان مالى را به ولى امر مسلمين و حكومت اسلامى، براى مصرف در راه خير و صلاح امت اسلامى اختصاص داده است.[18]
12. درباره ى روابط اجتماعى، امور اقتصادى و معيشتى، طلاق و ازدواج و مسائل جزايى احكامى دارد.
ج) آثار و نتايج عمل به دين
از جمله راه هايى كه مى تواند قلمرو دين در امور دنيوى را اثبات كند، بررسى آثار و نتايجى است كه براى دين در متون دينى و يا تاريخ حيات آدمى بيان شده است. به نمونه هايى از اين آثار اشاره مى كنيم:
1. نزول بركت; قرآن مى فرمايد:
(وَ لَوْ أَنَّهُمْ أَقامُوا التَّوْراةَ وَ الْإِنْجِيلَ وَ ما أُنْزِلَ إِلَيْهِمْ مِنْ رَبِّهِمْ)[19] اگر يهود و نصارى به تورات و انجيل عمل مى كردند، بركات و نعمت هاى فراوان خداوند بر آنان نازل مى گشت.
اگر عمل به تورات و انجيل، سعادت دنيوى را به دنبال دارد، به طريق اولى، عمل به قرآن نيز چنين آثارى را به همراه دارد; زيرا قرآن به هدايتى بهتر راه نمايى مى كند.[20]
به هر حال اين آيه نشان مى دهد كه تعاليم انبيا علاوه بر سعادت اخروى به سعادت دنيوى هم توجه دارند و چنين سعادتى را نويد مى دهند.
2. پاسخ به نياز; خداوند مى فرمايد:
قرآن روشنگر هر چيز است.[21]
يعنى جهل آدمى نسبت به مسائل مورد نيازش را رفع مى كند و شكى نيست كه داشتن حيات دنيوى سعادتمندانه و متناسب با سعادت اخرى، از نيازهاى مهم آدمى است.
3. پرورش يافتن عقل; امام على(عليه السلام) مى فرمايد:
رسولان آمدند تا عقول بشر با تعليم آن ها شكوفا گردد.[22]
شكى نيست كه يكى از كاربردهاى عقل، تصميم گيرى درباره ى چگونه زيستن و چگونه بودن در عرصه هاى مختلف سياسى، اقتصادى، فرهنگى، خانوادگى و... است; در نتيجه، تعاليم دين شامل همه ى اين عرصه ها مى گردد تا با هدايت هاى الهى، عقل در همه ى اين عرصه ها شكوفا گردد.
بنابراين، با بررسى اهداف، برنامه ها و آثار دين، به اين نتيجه مى رسيم كه دين در سازندگى و بهبود امور دنيوى و سعادتمندى انسان دنيوى دخالت دارد.


[1]. مهدى بازرگان، «آخرت و خدا هدف بعثت انبياء»، كيان، ش 28.
[2]. سوره ى حديد، آيه ى 25.
[3]. ترجمه ى تفسير الميزان، ج 6، ص 97، به نقل از: عبدالله نصرى، انتظار بشر از دين، ص 133.
[4]. سوره ى انفال، آيه ى 24.
[5]. ر. ك: ترجمه ى تفسير الميزان، ج 6، ص 97.
[6]. همان، ص 159، به نقل از: عبدالله نصرى، انتظار بشر از دين، ص 132.
[7]. سوره ى نحل، آيه ى 36.
[8]. سوره ى مائده، آيه ى 55; سوره ى يوسف، آيه ى 40 و سوره ى مائده، آيه ى 42 ـ 43.
[9]. سوره ى نساء، آيات 58 ـ 59 و سوره ى مائده، آيه ى 67.
[10]. سوره ى ص، آيات 20 ـ 26; سوره ى نمل، آيات 27 ـ 28 و سوره ى نساء، آيه ى 54.
[11]. سوره ى نساء، آيات 58 ـ 65; سوره ى مائده، آيه ى 42; سوره ى انبياء، آيه ى 78 و سوره ى انعام، آيه ى 89.
[12]. سوره ى شورى، آيه ى 38 و سوره ى آل عمران، آيه ى 159.
[13]. سوره ى بقره، آيه ى 279; سوره ى هود، آيه ى 113; سوره ى نساء، آيه ى 58; سوره ى نحل، آيه ى 90; سوره ى ص، آيه ى 28 و سوره ى حج، آيه ى 41.
[14]. سوره ى اسراء، آيه ى 70; سوره ى آل عمران، آيه ى 19 و سوره ى نساء، آيه ى 32.
[15]. سوره ى بقره، آيه ى 218; سوره ى تحريم، آيه ى 9; سوره ى نساء، آيه ى 75; سوره ى انفال، آيه ى 60 و سوره ى اعراف، آيه ى 56.
[16]. سوره ى منافقون، آيه ى 8; سوره ى محمد، آيه ى 35; سوره ى هود، آيه ى 113 و سوره ى آل عمران، آيات 146 و 149.
[17]. نهج البلاغه، نسخه ى صبحى صالح، خطبه ى 216.
[18]. سوره ى بقره، آيات 246 ـ 247 و سوره ى كهف، آيات 83 و 98.
[19]. سوره ى مائده، آيه ى 66.
[20]. سوره ى اسراء، آيه ى 9.
[21]. سوره ى نحل، آيه ى 89.
[22]. نهج البلاغه، ترجمه ى فيض الاسلام، خطبه ى اول.

Share/Save/Bookmark
نظرات بینندگان (0 نظر تاکنون ثبت شده است )
ارسال نظر
آيا نظارت خبرگان بر رهبرى يك نظارت واقعى است يا صورى و تشريفاتى؟
چه نهادى بر مجلس خبرگان نظارت مى كند كه به وظايف خود عمل نمايد و دچار انحراف نشود؟
چه عواملى بر ميزان مشاركت سياسى و اجتماعى مردم مؤثر است؟
آيا الزامات فقهى نسبت به مشاركت سياسى مردم با حق رأى شهروندان سازگار است؟
نسبت دين و دنيا از ديدگاه اسلام چيست؟ آيا هر يك از دين يا دنيا مى توانند مستقل از ديگرى به هدفشان برسند؟
چگونه دين كه امرى ثابت است، مى تواند پاسخگوى نيازمندى ها و واقعيت هاى متغيّر اجتماعى باشد؟
شئون و وظايف پيامبر و امام معصوم و موارد تمايز اين وظايف چيست؟
آيا نبوغ عقلانى بشر مى تواند او را از هدايت وحيانى بى نياز كند؟
شاه نعمت الله ولى، رئيس و مؤسس فرقه ى نعمت اللهيه، چه مذهبى داشت؟
فرقه ى نعمت اللهيه گناباديه چگونه به وجود آمده است و عقايد آن چيست؟
عوامل و موانع نشاط در خانواده از ديدگاه تربيت اسلامى چيست؟
آيا انتساب مسجد مقدس جمكران به امام زمان(عج) از مبانى تاريخى متقنى برخوردار است؟
آيا مسجد مقدس جمكران آثار و بركاتى در طول تاريخ داشته كه نشانه ى توجه حضرت امام عصر(عج) به آن باشد؟
دخالت هاى استعمارى انگليس در ايران قبل از پيروزى انقلاب اسلامى چگونه بوده است؟
آيا دخالت هاى انگليس در ايران پس از پيروزى انقلاب اسلامى استعمارى بوده است؟
مهم ترين وظيفه ى جوانان و نوجوانان در عصر حاضر از ديدگاه قرآن و روايات چيست؟
سخن سردبير حكومت در اسلام جايگاه ارزشمند و والايى دارد و بى ترديد تأثير بسزايى بر جامعه و افراد آن خواهد داشت. ساختار و اهداف حكومت ها با فرهنگ جوامع متناسب است; بنابراين ساختار و اهداف حكومت اسلامى متناسب با تعاليم اسلام است. پس از انقلاب و تشكيل حكومت اسلامى در ايران، نهادهايى هماهنگ با آن شكل گرفت. يكى از اين نهادها مجلس خبرگان رهبرى است. اهميت فوق العاده ى اين مجلس در اين است كه مطابق قانون اساسى وظيفه ى تعيين و عزل رهبرى و نظارت بر عملكرد او را بر عهده دارد. همواره بحث هاى متفاوتى درباره ى اين نهاد مطرح است. از جمله اين كه آيا نظارت خبرگان در حقيقت نظارتى صورى و استطلاعى است يا نظارتى واقعى و استصوابى; و چه مكانيزمى براى تضمين عملكرد درست خبرگان در نظر گرفته شده است؟ در بخش حقوق به اين پرسش ها پاسخ داده مى شود. در بخش سياست به عناصر مؤثر بر مشاركت سياسى مردم از جمله، فرهنگ هويت و آداب ورسوم و نيز سازگارى الزامات فقهى مربوط به مشاركت سياسى با حق رأى شهروندان پرداخته و ثابت شده است كه الزامات فقهى، چه بر اساس رويكرد حق رأى و چه بر اساس نظريه ى كاركردى رأى، تعارضى با حق رأى شهروندان ندارد. مسئله ى توجه دين به امور دنيوى و چگونگى پاسخ گويى آموزه هاى دينى به نيازهاى متغير، در بخش دين پژوهى مطرح گرديده و گفته شده است كه اسلام به دليل اشتمال بر يك سلسله مكانيزم هاى خاص، هم چون احكام ثانويه و اجتهاد، توان پاسخ گويى به نيازهاى متغير انسان را دارد. در بخش كلام به وظايف مشترك و متمايز پيامبر(صلى الله عليه وآله) و امام(عليه السلام) اشاره شده و هم چنين ثابت شده است كه عقل به جهات مختلفى (مانند: گرفتارى اش به هوا و هوس و ناتوانى اش در تشخيص جزئيات و محدوديت هايش از جهت درك امور غيبى، مانند تأثير اعمال در آخرت)، مستقلا توانايى تشخيص راه سعادت را ندارد. عقايد شاه نعمت الله ولى و چگونگى پيدايش فرقه ى نعمت اللهيه ى گناباديه و عقايد آنها در بخش اديان و مذاهب بررسى شده است. در بخش امامت و مهدويت، سازگارى مهدويت با برخى معانى دموكراسى تبيين گرديده است. در بخش قرآن و تفسير از منظر آموزه هاى دينى به ويژگى هاى جوان (مانند: پرهيزگارى، ايمان، عدالت طلبى، تلاشگرى، شجاعت، عفت و پاكدامنى) و نيز وظايف جوانان در عصر حاضر (مانند: تحصيل علم و دانش، كار و كوشش، اهتمام به ازدواج و دورى از هواى نفس و شهوت) اشاره شده است. در قسمت مشاوره و تربيت به عوامل نشاط در خانواده از ديدگاه اسلام (مانند كار، تفريح، احترام، تبادل عاطفى و آراستگى) و موانع آن پرداخته شده است. تاريخچه ى بناى مسجد مقدس جمكران و آثار و بركات آن در طول تاريخ در بخش تاريخ اسلام ذكر شده است. و بخش تاريخ معاصر به دخالت هاى استعمارگرانه ى انگليس در ايران قبل از پيروزى انقلاب اسلامى و پس از آن پرداخته است; از جمله در انحصار گرفتن معادن نفت ايران قبل از انقلاب و حمايت نظامى از صدام در جنگ عليه ايران بعد از انقلاب است. شايان ذكر است كه برخى از مطالب اين شماره توسط حضرت آيت الله معرفت ـ حفظه الله ـ نظارت و ارزيابى شده است و از راهنمايى هاى ايشان بهره مند گشته ايم.
 
امام صادق عليه السلام :

أروَحُ الرَّوْحِ اليَأسُ عنِ الناسِ

بالاترين آسايش، چشم اميد بركندن از مردم است.

مشكاة الأنوار: ۳۲۴ ۱۰۲۶

طراحي سايت را چگونه ارزيابي مي كنيد؟

  • در نوع خودش بي نظيره
  • خيلي جالبه
  • قابل قبوله
  • چنگي به دل نميزنه
Ajax Loader
تمام حقوق مادی و معنوی این پایگاه متعلق به مرکز مطالعات و پاسخ گویی به شبهات است. استفاده از مطالب این پایگاه باذکر منبع بلامانع است.
قم - خیابان معلم - کوچه 12جنب جامعه مدرسین -حوزه علمیه قم تلفن : 37737217-025 نمابر : 37737213-025 کدپستی : - 4466 37185