تعداد بازدیدها:1353
Share/Save/Bookmark
مقصود از جامعيت دين چيست؟ نظريه هاى مطرح در اين باره كدام اند؟
صباح 17-18 > نویسنده : مركز مطالعات و پاسخ‌گويي به شبهات کد: 154

- قبل از پاسخ به سؤال فوق، لازم است ابتدا مفهوم دين تبيين شود تا مشخص گردد مقصود از دين جامع كدام دين است.
مفهوم دين
براى دين، تعاريف بسيار متفاوت و حتى متعارض و چندپهلو ذكر شده كه گاه حتى مرام هاى ماده گرا و آيين هاى انسان پرستانه و غيرمعتقد به خدا را نيز شامل مى شود. مراد ما از دين، همان پيام هدايت خداوند است كه در قالب شريعت هاى گوناگون بر پيامبران الهى وحى شده است. روح كلى اين پيام مشتمل بر عقايد صحيح و دستورهاى اخلاقى و حقوقى برخاسته از مصالح و مفاسد واقعى حيات بشرى است كه پيروى از آنها موجب كمال حقيقى و توسعه ى وجودى انسان است.
بنا به دلايل قطعى و خدشه ناپذير، امروز مصداق واقعى دين الهى و شريعت حق، همان آيين نازل شده بر حضرت محمد(صلى الله عليه وآله)و وحى قرآنى است كه از هر گونه دستبرد بشرى مصون مانده است. حقانيت هر يك از شريعت هاى پيشين، كه مورد تصديق قرآن نيز هست، مربوط به ظرف زمانى آنهاست و با آمدن شريعت بعدى، تديّن به شريعت پيشين نامقبول است.[1]
مفهوم جامعيت دين
انديشمندان و صاحب نظران در مورد جامعيت و گستردگى دين، نظريات و تفسيرهاى مختلفى ارائه داده اند كه مى توان آنها را در سه نظريه خلاصه كرد:
1. دين، جامع همه ى علوم و معارف بشرى و بيان كننده ى همه ى مسائل نظرى و عملى در سطح كلان و جزئى در عرصه هاى مختلف زندگى مادى و معنوى است و تعاليم آن انسان را از هر گونه تلاش فكرى در شناخت خود، جهان و ابعاد مختلف زندگى بى نياز مى كند; لذا دين داراى نظام هاى لازم براى اداره ى جامعه است و مى توان علوم مختلف نظير جامعه شناسى، روان شناسى، اقتصاد، سياست، فيزيك، شيمى و حتى كامپيوترى و... را از آن استخراج كرد.[2]
2. وظيفه ى دين، ارائه ى رهنمود براى رسيدن انسان به سعادت و كمال اخروى است، نه براى اداره ى جامعه و مسائل دنيوى; هم چنين جامعيت دين در اين است كه آنچه در هدايت به كمال وسعادت اخروى انسان نقش دارد در اختيار بشر قرار مى دهد. امّا چگونگى شناخت علوم انسانى و تجربى، تشكيل حكومت، روش اداره ى حكومت، چگونگى مبارزه با مشكلات و مفاسد اجتماعى، مهار قدرت سياسى در جامعه ى دينى، چگونگى ايجاد عدالت اجتماعى و ده ها پرسش ديگر از قلمرو دين خارج است و اين آدمى است كه بايد بدون استمداد از آموزه هاى دينى، خود به سامان دهى مناسبات اقتصادى و سياسى جامعه بپردازد. دين در اين زمينه ها تنها به كليات بسنده كرده و از ارائه ى راهكار معين پرهيز نموده است; و چنانچه به تدبير امور دنيوى و تنظيم معيشت و تعيين نظام بپردازد خود نيز دنيوى و ايدئولوژيك مى شود كه اين با جاودانگى آن در تضاد است.[3]
3. جامعيت دين را بايد در راستاى هدف و رسالت آن ملحوظ داشت و از هر گونه افراط و تفريط در اين زمينه پرهيز كرد. با نگاهى اجمالى به قرآن و روايات درمى يابيم كه هدف دين، تأمين سعادت دنيا و آخرت انسان است و چون امور دنيوى و مناسبات اجتماعى تأثير شگرفى در روحيات و كمال انسان و تأمين سعادت واقعى وى دارند، دين خاتم هرگز نمى تواند از دخالت در اين امور چشم پوشى كند و بايد براى آنها برنامه اى جامع ارائه نمايد.[4]
از ديدگاه اسلام، انسان يك موجود مادى محدود به اين دنيا نيست، بلكه موجودى است فراتر از ماده و داراى زندگى جاويد كه همه ى شئون و اعمال او با سرنوشت نهايى اش ارتباط دارد; يعنى هرگونه تلاشى براى اين زندگى، در سعادت و يا شقاوت ابدى او تأثير خواهد داشت.
«الدنيا مزرعة الاخرة».[5]
«اليوم عمل و لا حساب و غداً حساب و لا عمل».[6]
از اين رو نوع رفتار اجتماعى و سياسى اى كه انسان برمى گزيند، به مانند رفتارهاى فردى اش، تأثير قطعى در سعادت و خوشبختى و يا شقاوت و بدفرجامى اخروى او دارد;[7] و لذا دينى كه علاوه بر مسائل فردى به مسائل اجتماعى انسان و سعادت و هدايت جامعه مى انديشد نمى تواند نسبت به اجراى احكام و چگونگى اداره ى جامعه، تعيين ساختار حكومت، اصل عدالت و قيام به قسط، ايجاد تعاون و امنيت در جامعه و... طرح و نظرى نداشته باشد.
بنابراين، مقصود از جامعيت دين آن است كه در راستاى هدف و رسالت خود، رئوس كلى همه ى معارف لازم را براى تحقق اين هدف در اختيار بشر قرار دهد; به گونه اى كه بشر با تطبيق آن اصول كلى بتواند به صورت نظام مند همه ى معارف و رهنمون هاى مورد نياز براى رسيدن به سعادت خويش را به دست آورد.[8]
از اين جا روشن مى شود كه اگر منظور از جامعيت دين اين باشد كه بتوان با آن، نظريه ها، قوانين و فرمول هاى پذيرفته يا مطرح شده در علوم مختلف بشرى را از متون و منابع دينى (كتب آسمانى و احاديث دينى) به دست آورد تفسيرى نادرست خواهد بود; چنان كه منحصر كردن احكام و تعاليم دينى به مسائل مربوط به عبادت و نيايش خداوند نيز تفسيرى ناقص از دين است; چرا كه رسالت هدايتى دين با هيچ يك از دو تفسير ياد شده از جامعيت دين، سازگارى ندارد.[9]


[1]. سوره ى مائده، آيه ى 15.
[2]. سيد محمد على ايازى، جامعيت قرآن، (رشت: انتشارات كتاب مبين، چ اول، 1378ش)، ص 59 ـ 67.
[3]. عبدالكريم سروش، كيان، «دين اقلّى و اكثرى»، سال هشتم، ش 41، ص 2 9.
[4]. جمعى از نويسندگان، در آمدى بر مبانى انديشه ى اسلامى، (قم: مؤسسه ى آموزشى و پژوهشى امام(رحمه الله)، 1381ش)، ص 150.
[5]. محمد تقى مجلسى، بحار الانوار، ج 70، ص 225.
[6]. همان، ج 32، ص 354.
[7]. محمد تقى مصباح يزدى، نظريه ى سياسى اسلام، (قم: مؤسسه ى آموزشى و پژوهشى امام خمينى(رحمه الله)، چ اول، 1380ش)، ص 46 - 50.
[8]. على ربانى گلپايگانى، جامعيت وكمال دين، (تهران: مؤسسه ى فرهنگى دانش و انديشه معاصر، 1379ش)، ص 15 ـ 16.
[9]. همان، ص 16.

Share/Save/Bookmark
نظرات بینندگان (0 نظر تاکنون ثبت شده است )
ارسال نظر
معرفى بخش هاى علمى سايت انديشه قم (1)
راه هاى اثبات جامعيت دين خاتم كدام اند؟
آيا فقط عمل مسلمانان مورد قبول است و فقط آنان به بهشت مى روند و اعمال يهوديان و مسيحيان مورد قبول نيست ؟
چرا دين كامل و جامعى كه ما آن را اسلام مى ناميم از همان اول بر انسان عرضه نشد؟ آيا انسان هاى اوليه حق به كمال رسيدن و سعادتمند شدن را نداشتند؟
مقصود از جامعيت دين چيست؟ نظريه هاى مطرح در اين باره كدام اند؟
خلود و جاودانگى برخى گنهكاران در جهنم چگونه با عدالت خداوند سازگارى دارد؟
مصلحت در فقه شيعه چه تفاوتى با مصالح مرسله ى در فقه عامّه دارد؟
آيا ولى فقيه مى تواند در احكام شرعى دخالت و آنها را به عنوان مصلحت نظام تعطيل كند؟
ساده ترين و متقن ترين دليل بر اثبات ولايت فقيه چيست؟
ولى فقيه چه وظايف و مسئوليت هايى دارد؟
خدمات علمى و فرهنگى خواجه نصيرالدين طوسى به تشيع چه بوده است؟
نقش فيض كاشانى در گسترش فرهنگ تشيع چه بود؟
انديشه ى سياسى سيد جمال الدين اسدآبادى چه بود؟
نقش سيد جمال در مبارزه با استبداد حاكم بر ايران چگونه بود؟
سيد جمال الدين اسدآبادى در تحريم تنباكو چه نقشى داشت؟
گرايش به مدل هاى بيگانه و نوگرايى منفى چه پيامدهايى دارد؟
براي ارايه مدل لباس هاي داخلي و ملي، چه مولفه ها و ويژگي هايي را بايد در نظر گرفت؟
آيا مى توان ادعا كرد كه تأثيرپذيرى قرآن از فرهنگ ها و دانش هاى زمان نزول و قبول برخى عرفيات و... از جمله نشانه هاى تجربه ى وحيانى و دينى است؟
آيا فيلسوفان در فلسفه سياسي خود، مدينه فاضله اي همانند مدينه فاضله عصر ظهور را ترسيم نموده اند؛ مدينه فاضله ظهور چه ويژگي هايي دارد.
اگر تشيع عبارت است از قبول ولايت، آيا مترادف با تصوف نيست؟
تصوف و عرفان چه رابطه اى با هم دارند و چرا بسيارى از بزرگان شيعه را صوفى نمى شمارند؟
سخن سردبير حيات اخروى يا معاد، از آموزه هاى مهم و از اصول دين اسلام به شمار مى رود. مسئله ى آخرت و فرجام شناسى در ساير اديان نيز وجود دارد و همواره مسائل آن مورد تحقيق و بررسى فلاسفه، متكلمان و ساير انديشمندان قرار گرفته است; از جمله مسئله ى خلود و جاودانگى و تبيين رابطه ى عمل و جزا به دلايل سازگارى خلود و جاودانگى برخى گنهكاران با عدالت خدا و مسئله ى جزاى نيك عمل غير مسلمانان در آخرت است كه در بخش كلام به آن ها پرداخته شده است. در بخش دين پژوهى نيز به موضوع جامعيت دين و راه هاى اثبات آن اشاره گرديده است. در بخش حقوق دو پرسش در زمينه ى مصلحت در تشيع مطرح شده كه در پاسخ پرسش اول به تفاوت مصلحت در فقه شيعه و مصالح مرسله و اين كه مصالح مرسله از منابع استنباط احكام شريعت است، ولى در فقه شيعه، مصلحت از منابع مستقل استنباط شرعى نيست و در پاسخ پرسش دوم به چگونگى دخالت ولى فقيه در احكام شرعى بر اساس مصلحت نظام اشاره شده است و در بخش سياست، وظايف و دلايل اثبات ولايت فقيه، با استفاده از قانون اساسى و دليل عقلى، ارائه گرديده است. در بخش تاريخ اسلام خدمات علمى و فرهنگى خواجه نصيرالدين طوسى و نقش فيض كاشانى در گسترش فرهنگ تشيع مانند تربيت شاگردان، تأليف و تحقيق، مبارزه با انحرافات و بدعت ها، رشد و پيشرفت در علوم تجربى و غير تجربى و تبليغ و برگزارى آيين هاى مذهبى در جامعه تبيين گرديده است. در بخش تاريخ معاصر نيز انديشه ى سياسى سيد جمال الدين اسدآبادى و نقش وى در مبارزه با استبداد حاكم بر ايران و تحريم تنباكو مورد بررسى قرار گرفته است. پيامدهاى گرايش به مدل هاى بيگانه و نوگرايى منفى و مؤلفه ها و ويژگى هاى مدل لباس هاى داخلى و ملى در بخش تربيت و مشاوره بيان شده است. در بخش قرآن، مسئله ى نسبت وحى با تجربه ى دينى و تأثيرپذيرى قرآن از فرهنگ زمانه و اثبات تفاوت هاى اساسى وحى و تجربه ى دينى (مثل اين كه وحى از جانب خدا نازل مى شود، ولى تجربه ى دينى از شخصيت تجربه گر آغاز مى گردد) مورد بررسى و نقد قرار گرفته است. تفاوت هاى مدينه ى فاضله ى عصر ظهور با مدينه ى فاضله ى فيلسوفانى همچون فارابى، از جمله اين كه در مدينه ى فاضله ى فيلسوفان، دغدغه ى اصلى تحقق سعادت بشر بوده، ولى در مدينه ى فاضله ى عصر ظهور، علاوه بر خوشبختى دنيوى، به سعادت اخروى هم توجه مى شود; در بخش مهدويت تبيين مى گردد. رابطه ى تشيع و تصوّف و نسبت عرفان و تصوف و عدم سنخيت ولايت مطرح در نزد صوفيه، با ولايت مورد اعتقاد شيعه و تباين تصوف و تشيع و... در بخش اديان و مذاهب مورد بررسى قرار گرفته است. در قسمت آخر، بخش هايى از سايت انديشه ى قم معرفى شده و ويژگى هاى مهم موضوعات اين پايگاه، مانند جامعيت و گستردگى مباحث هر لينك اصلى و به روز بودن محتوا و... تبيين گرديده است. مطالب اين شماره با اشراف حضرت آيت الله معرفت تدوين گرديده است.
 
حضرت رسول اکرم(صلوات الله علیه)
يا أيُّهَا النّاسُ هذا الحُسَينُ بنُ عَلِىِّ فَاعِرفُوهُ فَوَ الَّذي نَفسِى بِيَدِهِ إِنَّهُ لَفي الجَنَّةِ و مُحِبِّهِ فِي الجَنَّةِ و مُحِبِّي مُحِبِّيهِ فيالجَنَّةِ 
 اى مردم، اين حسين، فرزند على است. او را بشناسيد. سوگند به آن كه جانم در دست اوست، او و دوستدارانش ودوستداران دوستدارانش در بهشت  هستند
الأمالى،صدوق،ص ۳۵۵

طراحي سايت را چگونه ارزيابي مي كنيد؟

  • در نوع خودش بي نظيره
  • خيلي جالبه
  • قابل قبوله
  • چنگي به دل نميزنه
Ajax Loader
تمام حقوق مادی و معنوی این پایگاه متعلق به مرکز مطالعات و پاسخ گویی به شبهات است. استفاده از مطالب این پایگاه باذکر منبع بلامانع است.
قم - خیابان معلم - کوچه 12جنب جامعه مدرسین -حوزه علمیه قم تلفن : 37737217-025 نمابر : 37737213-025 کدپستی : - 4466 37185