تعداد بازدیدها:1567
Share/Save/Bookmark
مراحل و اقسام تحدى را در قرآن بررسى نماييد.
صباح 7-8 > نویسنده : على اكبر مؤمنى کد: 205

تحدى در لغت يعنى مبارزه طلبى و معارضه كردن، و در اصطلاح يك واقعيت تاريخى قرآنى است كه عبارت است از امر خداوند به مخالفان و منكران وحى قرآن و صدق نبوت حضرت محمد(صلى الله عليه وآله)كه اگر طبق ادعاى خود، قرآن را مجعول و پيش خودساخته و اساطير الاولين مى دانند، نظير آن را بياورند.[1]
آيات تحدى در قرآن
آيات تحدى در قرآن به دو صورت مطرح شده اند:[2]
الف) تحدى به صورت عام و كلى
آياتى كه تحدى به صورت كلى در آن ها مطرح شده است، به ترتيب نزول، عبارت اند از:
1. (قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْإِنْسُ وَ الْجِنُّ عَلى أَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هذَا الْقُرْآنِ لا يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَ لَوْ كانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْض ظَهِيراً);[3] بگو اگر جن و انس اتفاق كنند كه همانند اين قرآن را بياورند، همانند آن را نخواهند آورد، هرچند يكديگر را در اين كار كمك كنند.[4]
2. (أَمْ يَقُولُونَ افْتَراهُ قُلْ فَأْتُوا بِسُورَة مِثْلِهِ وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ);[5] آيا آن ها مى گويند: او قرآن را به دروغ به خدا نسبت داده است؟ بگو: اگر راست مى گوييد، يك سوره همانند آن بياوريد، و غير از خدا هر كس را مى توانيد (به يارى) طلبيد!
3. (أَمْ يَقُولُونَ افْتَراهُ قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَر مِثْلِهِ مُفْتَرَيات وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ); آيا مى گويند: او به دروغ اين قرآن را به خدا نسبت داده و ساختگى است؟ بگو: اگر راست مى گوييد، شما هم ده سوره ى ساختگى همانند اين قرآن را بياوريد; و تمام كسانى را كه مى توانيد، غير از خدا براى اين كار دعوت كنيد!
4. (أَمْ يَقُولُونَ تَقَوَّلَهُ بَلْ لا يُؤْمِنُونَ فَلْيَأْتُوا بِحَدِيث مِثْلِهِ إِنْ كانُوا صادِقِينَ)[6]; يا مى گويند: قرآن را به خدا افترا بسته ولى آنان ايمان ندارند، اگر راست مى گويند سخنى همانند آن بياورند.
5. (وَ إِنْ كُنْتُمْ فِى رَيْب مِمَّا نَزَّلْنا عَلى عَبْدِنا فَأْتُوا بِسُورَة مِنْ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا شُهَداءَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا وَ لَنْ تَفْعَلُوا فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِى وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ أُعِدَّتْ لِلْكافِرِينَ);[7] و اگر درباره ى آنچه بر بنده ى خود (پيامبر) نازل كرده ايم شك و ترديد داريد، (دست كم) يك سوره همانند آن بياوريد و گواهان خود را غير خدا فراخوانيد، اگر راست مى گوييد; پس اگر چنين نكرديد كه نخواهيد كرد از آتشى بترسيد كه هيزم آن، بدن هاى مردم (گنهكار) و سنگ ها (بتها) است، و براى كافران آماده شده است!
در آيات قرآن كريم، گاه تحدى به كل قرآن، گاه به ده سوره و گاه به يك سوره از آن صورت گرفته است. اين گونه تحدّى زمينه ساز اين سؤال شده است كه راز اين درخواست ها و همانندخواهى هاى متفاوت چيست؟
پاسخى كه معمولا داده مى شود اين است كه قرآن با اين شيوه، تحدى از اشد به اخف نموده است تا اعجاز قرآن بهتر به كرسى بنشيند. در آغاز درخواست كرده تا همانند كل قرآن را بياورند; پس از آن كه تلاش براى همانندآورى كل قرآن صورت گرفت و ناتوانى بشر از آوردن همانند آن روشن شد، ده سوره همانند سور قرآن را مى طلبد و پس از تلاش و اثبات عجز آنان از آوردن ده سوره، قرآن از آنان مى خواهد كه يك سوره همانند قرآن بياورند; به اين ترتيب قرآن مجيد سه بار با فاصله ى زمانى انگيزه هاى مردم را به سوى همانندآورى قرآن سوق داده و عجز آنان از آوردن همانند قرآن را در سه مرحله با سير از دشوار به آسان به اثبات رسانده است.
اين پاسخ بر يك پيش فرض استوار است و آن اين كه نزول و به ويژه ابلاغ آيات ياد شده به ترتيبى بوده باشد كه در اين پاسخ مطرح شده است. به اين معنا كه اوّل آيات تحدى به كل قرآن، سپس آيات تحدى به ده سوره و در نهايت آيات تحدى به يك سوره نازل شده باشد; در حالى كه در آيات قرآن هيچ شاهدى بر اين مدّعا وجود ندارد.
به علاوه، قول مشهور بين مفسران و دانشمندان علوم قرآنى آن است كه سوره ى يونس كه مشتمل بر آيات تحدى به يك سوره است قبل از سوره ى هود كه مشتمل بر آيات تحدى به ده سوره مى باشد، نازل شده است[8] و به اين دليل پيش فرض ياد شده مورد ترديد قرار گرفته و پاسخ مزبور را دچار تزلزل ساخته است. اين نكته مفسران را بر آن داشته است كه تبيين و توجيه هاى ديگرى را به ميان كشند و يا دفاعى ويژه از پيش فرض ياد شده به عمل آورند.[9]
در اين جا به منظور جلوگيرى از اطاله ى سخن از پرداختن به نقد و بررسى اقوال ياد شده خوددارى كرده، به بيان وجهى كه به نظر ما سازگارترين وجه با آيات است اكتفا مى كنيم.
هر چند اكثر قريب به اتفاق مفسران و دانشمندان علوم قرآنى مفاد آيات تحدى به مثل قرآن را به كل قرآن دانسته اند، اين احتمال نيز به صورت جدّى مطرح است كه مقصود از قرآن در اين آيات معناى جنسى باشد، نه بيان مقدار معجزه; زيرا قرآن از ماده ى قرائت است و قرائت و تلاوت، هم بر كل قرآن صادق است و هم بر جزء آن. علاوه بر آن، هنگام نزول اين آيات، تمام سوره هاى قرآن نازل نشده بود; بنابراين نمى توان تحدى در اين آيات را تحدى به كل قرآن دانست. در اين صورت، بحث از «ترتيب تحدى» در اين مورد رنگ مى بازد; ولى با فرض پذيرش قول مفسران در اين خصوص مى توان گفت آيات تحدّى در مرحله ى اوّل مى خواهد كه اگر در خدايى بودن قرآن ترديد دارند كتابى همانند قرآن كه داراى همه ى امتيازات قرآن باشد بياورند و پس از آن كه عجزشان ثابت شد تخفيف داده، مى فرمايد: يك سوره كه از هر جهت شبيه سور قرآنى باشد و همه ى امتيازات يكى از سور قرآن را دربرداشته باشد بياورند، و پس از آن كه از چنين امرى نيز عاجز شدند تخفيف داده از ايشان مى خواهد كه ده سوره بسازند كه هر كدام داراى يكى از جهات اعجاز قرآن باشد به طورى كه مجموع آن ده سوره بتواند ويژگى هاى يك سوره ى قرآن را دارا باشد. بديهى است كه ساختن يك سوره كه از هر نظر شبيه يك سوره ى قرآن باشد، مشكل تر از فراهم آوردن چند سوره است كه هر يك در يك جهت شبيه قرآن باشد.پس تحدى از اشد به اخف صورت گرفته و معقول است.[10]
ب) تحدّى به صورت خاص و جزئى; در دسته اى ديگر از آيات قرآن، تحدى به صورت خاص مطرح شده است[11] كه تنها به عناوين موضوعات اشاره مى كنيم:
1. تحدى به آورنده ى قرآن.
2. تحدى به فصاحت و بلاغت.
3. تحدى به هماهنگى و عدم اختلاف.
4. تحدى به خبرهاى غيبى.
دامنه ى تحدى
گسترده ترين تحدى از ميان آيات قرآن در آيه ى سوم سوره ى اسراء انجام گرفته است.[12] مخاطب اين مبارزه طلبى، جن و انس، يعنى همه ى جهانيان اند. از اين آيه به خوبى استفاده مى شود كه ابعاد اعجاز قرآن اختصاص به فصاحت و بلاغت و زبان خاص آن، كه زبان عربى است، ندارد و از جهات مختلف مطرح است; و گرنه دعوت به مقابله ى غير عرب با يك كتاب عربى بى تناسب است.[13]
لازم به توضيح است كه همانندآورى (تحدى) در آن نيست كه سخنى همسان و همانند سخن خدا بياورند، به گونه اى كه در شيوه ى بيان و نحوه ى تعبير كاملاً همانند باشد; زيرا اين گونه همانندى جز با تقليد امكان پذير نيست! بلكه مقصود از «تحدى» آوردن سخنى است كه هم چون قرآن از نظر معنويت داراى جايگاهى ارجمند و والا بوده و در درجه ى اعلاى بلاغت و فصاحت قرار گرفته باشد; سخنى توانا و قدرتمند، رسا و گويا، با محتوايى بلند و متين و استوار. علماى بيان با معيارهاى مشخصى، درجات رفعت و انحطاط هر كلامى را معين ساخته اند و برترى يك كلام بر كلام ديگر با همين معيارها مشخص مى گردد كه در علم «بلاغت» به تفصيل از آن معيارها سخن گفته شده است.[14]
معارضه با آيات تحدى
برخى از متكلمان مسلمان قايل به اين هستند كه خداوند، همت و اراده ى مدعيان را براى پاسخ گويى به قرآن و آوردن نظير آن سست مى كند و نظر آنان را از اين كار «صرف» مى كند (برمى گرداند). به اين نظريه «صرفه» گفته اند.[15] قول به صرفه نه تنها از جنبه ى نظرى خدشه پذير است، بلكه از حيث عملى نيز بطلانش ثابت شده است; زيرا تاريخ برخى از اين معارضه ها را ثبت نموده است كه البته مايه ى عبرت و شگفتى است; بنابراين در مقابل تحدّى، معارضه صورت گرفته است،امّا سرانجام براى معارضه كنندگان چيزى جز خسارت و فضاحت حاصل نشده است. نمونه هايى از اين معارضه ها به شرح زير است:
مسيلمه ى كذاب كه ادعاى نبوت و پيامبرى داشت در مقابل سوره ى «فيل» اين جملات را ساخته است: «الفيل، ما الفيل، و ما ادراك ما الفيل، له ذنب و بيل و خرطوم طويل....»[16].
يكى از نويسندگان مسيحى، كه مدعى معارضه با قرآن است، در مقابل سوره ى «حمد»، با اقتباسى كه از خود سوره داشته است، به زغم خود سوره اى عرضه كرده است: «الحمد للرحمن، رب الاكوان، الملك الدّيان، لك العبادة و بك المستعان، اهدنا صراط الايمان»;[17] و در مقابل سوره ى كوثر گفته است: «انا اعطيناك الجواهر، فصلّ لربك وجاهر و لا تعتمد قول ساحر»! اين فرد با تقليد كامل از نظم و تركيب آيات قرآنى و تغيير برخى از الفاظ آن چنين تلقين مى كند كه با قرآن معارضه نموده است. او همين بافته هايش را نيز از مسيلمه ى كذاب به سرقت برده است. مسيلمه در برابر سوره ى كوثر گفته است: «انا اعطيناك الجماهر، فصل لربك و هاجر و انّ مبغضك رجلٌ كافر».[18]
نمونه هاى ديگرى نيز از معارضه هاى واهى و بى اساس وجود دارد كه براى هميشه به بايگانى تاريخ سپرده شده اند.[19]


[1]. بهاء الدين خرمشاهى، قرآن پژوهى، (تهران: دوستان، چ 1، 1377)، ج 1، ص 481.
[2]. ر.ك: حسين جوان آراسته، درس نامه ى علوم قرآنى، (قم: دفتر تبليغات اسلامى، چ 1، 1377).
[3]. اسراء: 88.
[4]. در ترجمه ى آيات از ترجمه ى آيت الله مكارم شيرازى استفاده شده است.
[5]. يونس: 38.
[6]. طور: 33 ـ 34.
[7]. بقره: 23 ـ 24.
[8]. ر.ك: ابو عبدالله زنجانى، تاريخ القرآن، (تهران: منظمة الاعلام الاسلامى، چ 1، 1404)، ص 55 ـ 64.
[9]. ر.ك: محمدتقى مصباح يزدى، قرآن شناسى، (قم: مؤسسه ى آموزشى پرورشى امام خمينى(ره)، چ 1، 1376)، ص 127 ـ 133.
[10]. همان، ص 125 ـ 133.
[11]. ر.ك: محمد حسين، طباطبايى، الميزان، ج 1، ص 59 ـ 73.
[12]. مرتضى مطهرى، اخلاق جنسى در اسلام و جهان غرب، (تهران: انتشارات صدرا)، ص 47.
[13]. حسين جوان آراسته، همان، ص 352.
[14]. محمد هادى معرفت، علوم قرآنى: التمهيد، (چ 1، 1378)، ص 372.
[15]. بهاء الدين خرمشاهى، قرآن پژوهى، ج 1، ص 481.
[16]. ر.ك: الميزان، ج 1، ص 68.
[17]. ر.ك: البيان، ص 94.
[18]. همان، ص 94 ـ 99.
[19]. حسين جوان آراسته، همان، ص 358.

Share/Save/Bookmark
نظرات بینندگان (0 نظر تاکنون ثبت شده است )
ارسال نظر
ارزش چيست و آيا ارزش دينى چيزى خارج از معناى مطلق ارزش است؟
چگونه مى توانيم از عناصر رسانه‌اىنظير:كتب،مجلّات،مجموعه‌ى مطبوعات،صداوسيما، ويدئووماهواره‌ واينترنت،خوب استفاده كنيم واگرخطرسازندچه‌طورجوانان وفرزندانمان راازخطرآن‌ها نجات دهيم؟
نظر اسلام درباره ى روابط دختر و پسر (صحبت كردن، دوستى هاى خيابانى، رابطه ى تلفنى) چيست؟
براي متعادل نمودن روابط دوستانه‌ي افراطي بين جوانان(همجنسان) چه بايد كرد؟
براى جلوگيرى از روابط نامشروع چه راه حلّى پيشنهاد مى شود؟
سابقه ى تاريخى و عوامل پيدايش سكولاريسم چيست؟
مبانى و اركان سكولاريسم چيست و آيا اسلام با سكولاريسم سازگار است؟
عناصر ارزش هاى دينى كدام اند، چگونه مى توان به آن شناخت پيدا كرد و چه امورى اين ارزش ها را درديد ما تبديل به ضد ارزش مى كند و يا به عكس، و در اين زمينه چه خطراتى ما را تهديد مى كند؟
وظيفه ى مسئولان در قبال ارزش هاى جامعه ى اسلامى چيست؟
روابط نامشروع چه تأثيرى در روحيه و ايمان و اعتقادات جوانان دارد؟
سكولاريسم به چه معناست و با سكولاريزاسيون چه تفاوتى دارد؟
چرا حقوق سكولار پذيرفتنى نيست؟
حقيقت اعجاز چيست؟
قرآن داراى چه اعجازى است كه دشمنان سعى در مشابه سازى آن دارند؟
تحدى يعنى چه؟ آيا تحدى قبل از قرآن در ميان عرب معمول بوده است؟
مراحل و اقسام تحدى را در قرآن بررسى نماييد.
علل غيبت امام زمان(عج)چيست؟
انتظار در تكامل جامعه ى اسلامى چه نقشى دارد؟
اين كه مى گويند « دوران ظهور حضرت ولى عصر (عج) زمان تكامل جامعه ى بشرى است» يعنى چه؟
آيا آيين زرتشت جزو اديان الهى است؟
اصول اعتقادى و عملى زرتشت چيست؟
چه انحرافاتى در آيين زرتشت پديد آمده است؟
چرا ائمه ى ديگر همانند امام على(عليه السلام) و امام حسين(عليه السلام)با حكام زمان خويش برخورد نظامى نكردند؟
علت صلح و سازش امام حسن(عليه السلام) با معاويه چه بود؟ آيا جنگ على(عليه السلام) با معاويه، با صلح امام حسن(عليه السلام)سازگار است؟
آيا امام سجاد(عليه السلام) در قيام هاى زمان خود شركت داشته است؟ اگر جواب منفى است چرا؟
چرا امام رضا(عليه السلام) ولايت عهدى را پذيرفت؟
آيا بين مشروعيت سياسى و مشروعيت فقهى تمايز وجود دارد؟ و به تعبيرى آيا فقه مى تواند متكفل بيان مشروعيت سياسى باشد؟
جايگاه نظريه ى نصب فقيهان در اقوال فقها چگونه است، مفهوم اين نظريه چيست و آيا دليلى بر آن وجود دارد؟
آيا مسئله ى بيعت با امامان(عليهم السلام) مخالف نظريه ى الهى بودن مشروعيت نيست؟
مبانى مشروعيت در نظام هاى سياسى اسلام و غير اسلامى چيست؟
مراد از نظارت استصوابى چيست و چرا نظارت شوراى نگهبان استصوابى است؟
آيا نظارت استصوابى در كشورهاى ديگر مشابه دارد؟
نظريه ى ماركس درباره ى انتظار بشر از دين چيست و چه اشكالاتى بر آن وارد است؟
آيا نظارت استصوابى با اصل حاكميت مردم منافات ندارد؟
مجله ى صباح با دربرگيرى محورهاى تازه اى، گام ديگرى را در راستاى پاسخ به پرسش هاى دينى برمى دارد و اميد دارد با توجه و استقبال خوانندگان عزيز، روز به روز بر غناى خويش بيفزايد. در اين شماره، موضوعات متنوعى مورد بررسى قرار گرفته كه به شرح ذيل است: 1. نقد انديشه: در اين قسمت ديدگاه ماركس در باب انتظارات بشر از دين مورد بررسى و ارزيابى قرار گرفته و كاستى هاى آن آشكار شده است. 2. مشاوره و تربيت: در اين قسمت در زمينه ى ارزش هاى دينى و جوانان و اهميت ارزش هاى دينى و لزوم توجه والدين و مسؤولان به چگونگى استفاده از ابزارهاى اطلاع رسانى تأكيد مى شود; هم چنين پرسش و پاسخ هايى در زمينه ى ديدگاه اسلام درباره ى روابط دختر و پسر، چگونگى متعادل نمودن روابط جوانان، تأثير روابط نامشروع در روحيه و ايمان جوانان و راه حل جلوگيرى از روابط نامشروع ارائه شده است. 3. دين پژوهى: در اين قسمت به نقد و بررسى سكولاريسم ـ به معناى كنار گذاشتن دين از حوزه ى عمومى و زندگى اجتماعى ـ و نيز ديدگاه اسلام درباره ى سكولاريسم، معناى سكولاريسم و تفاوت آن با سكولاريزاسيون، تاريخچه و عوامل پيدايش آن، مبانى و اركان سكولاريسم و دليل مردود شمردن حقوق سكولار پرداخته مى شود. 4. قرآن و تفسير: در اين قسمت به پرسش هايى در زمينه ى چيستى اعجاز، ابعاد اعجاز قرآن، چيستى تحدى و تاريخچه ى آن و مراحل و اقسام تحدّى قرآن و نيز بر بى همتايى و موفقيت قرآن در تحدّى اشاره شده است. 5. كلام: در قسمت كلام نيز موضوع مهدويت با ارائه ى پرسش هايى در زمينه ى علل غيبت امام زمان(عج)، نقش انتظار در تكامل جامعه ى اسلامى و ابعاد تكاملى جامعه ى بشرى در دوران حاكميت امام زمان(عج) مورد بررسى قرار گرفته و بر نقش سازنده ى مهدويت در جامعه تأكيد گرديده است. 6. اديان: با توجه به ضرورت آشنايى با اديان ـ خصوصاً در جهانى كه به واسطه ى گسترش ارتباطات، انسان ها را به يكديگر نزديك تر مى كند ـ در اين بخش به معرفى دين زرتشت پرداخته شده و به پرسش هايى هم چون الهى بودن زرتشت، اصول اعتقادى و عملى آن و انحرافات پديد آمده در زرتشت پاسخ داده شده است. 7. تاريخ: با توجه به اسوه بودن معصومين: براى مسلمانان، ضرورت ترسيم سيره ى آنها در زندگى اجتماعى، خصوصاً در جهان معاصر موجب گرديد تا در اين قسمت به پاسخ پرسش هايى در اين باره پرداخته شود. پرسش هايى مانند: چرا ائمه ى ديگر مانند على(عليه السلام) و امام حسين(عليه السلام)قاطع برخورد نكردند؟ چرا امام حسن(عليه السلام) صلح كرد؟ آيا جنگ على(عليه السلام) با معاويه با صلح امام حسن(عليه السلام)سازگار است؟ آيا امام سجاد در قيام هاى زمان خود شركت داشته اند؟ چرا امام رضا(عليه السلام) ولايت عهدى را پذيرفت؟ 8. سياست: در اين بخش مسأله ى مهمّ مشروعيت در قالب پرسش و پاسخ هايى هم چون: تفاوت مشروعيت فلسفى با مشروعيت جامعه شناختى، تفاوت مشروعيت سياسى با مشروعيت فقهى، جايگاه نظريه ى نصب فقيهان در اقوال فقها، سازگارى مسأله ى بيعت با امامان، نظريه ى الهى بودن مشروعيت و بررسى مشروعيت در نظام هاى سياسى اسلامى و غير اسلامى، مورد بررسى و تبيين قرار گرفته است. 9. حقوق: در اين قسمت، مسأله ى نظارت استصوابى (تاريخچه ى آن در دين، وجود آن در كشورهاى ديگر و سازگارى آن با اصل حاكميت مردم) مورد بررسى قرار گرفته است. 10. اينترنت: در اين قسمت پايگاه اطلاع رسانى فقه اسلامى معرفى گرديده است. مطالب و مقالات مجله كه در فرايند خود مورد ارزيابى كارشناسان، اعضاء هيات تحريريه و نظارت سردبير و مدير مسؤول قرار مى گيرد در اين شماره از نظارت و اشراف حضرت آيت الله معرفت نيز (در بخش هاى قرآن و تفسير، دين پژوهى، اديان و مذاهب و مشاوره و تربيت) و حضرت آيت الله مؤمن (در بخش هاى كلام و سياست) و حضرت حجت الاسلام والمسلمين يوسفى غروى (در بخش تاريخ) بهره مند گرديده است.      
 
امام حسن عليه السلام:

مَنِ اتَّكَلَ عَلى حُسنِ الاِختيارِ مِنَ اللّهِ لَهُ لَم يَتَمَنَّ أنَّهُ في غَيرِ الحالِ الَّتِي

هر كس به حُسن اختيار خدا براى او اعتماد كند، آرزو نمی‌کند كه در حالتى جز آنچه خدا برايش اختيار كرده است، باشد.

 

تحف العقول، ص ۱۶۹

طراحي سايت را چگونه ارزيابي مي كنيد؟

  • در نوع خودش بي نظيره
  • خيلي جالبه
  • قابل قبوله
  • چنگي به دل نميزنه
Ajax Loader
تمام حقوق مادی و معنوی این پایگاه متعلق به مرکز مطالعات و پاسخ گویی به شبهات است. استفاده از مطالب این پایگاه باذکر منبع بلامانع است.
قم - خیابان معلم - کوچه 12جنب جامعه مدرسین -حوزه علمیه قم تلفن : 37737217-025 نمابر : 37737213-025 کدپستی : - 4466 37185