Share/Save/Bookmark
علل گرايش به مدل هاى غربى چيست؟
مجله صباح شماره 15-16 > نویسنده : سيد محمد تقى قاضوى کد: 118

اشاره
جسم و روان انسان مانند جهان طبيعت داراى فصول گوناگون است; جسم جوانه مى زند، رشد مى كند، محصول مى دهد و زمستان پيرى پس از مدتى از راه مى رسد. روان انسان نيز گاه لبخند بهارى و گاه مهر تابستانى و گاه اشك پاييزى و گاه قهر زمستانى را تجربه مى كند. اين تغيير و تبديل از ويژگى هاى طبيعى انسان و جهان است و در مسير آن نوگرايى و به روز بودن خودنمايى مى كند و پديده ى اجتماعى مد و مدگرايى متولد مى شود. قبل از بررسى علل گرايش به مدل هاى غربى، لازم است كه پيش نيازهاى اين بحث روشن گردد.
مد و مدل چيست؟
در لغت: واژه ى مد از زبان فرانسه گرفته شده و به معناى روش و طريقه اى موقت است كه طبق ذوق و سليقه ى اهل زمان، طرز زندگى، لباس پوشيدن و غيره را تنظيم مى كند.[1]واژه ى مدل نيز از زبان فرانسه گرفته شده و به معناى الگو، نمونه و سرمشق است.[2]
در اصطلاح: مد به معناى الگوى رفتارى است;[3] يعنى فرد، نمونه ى رفتار و كردار مطلوب يا نامطلوب را در ديگران مشاهده مى كند و خود را با آن تطبيق مى دهد.
بر اين اساس، مدها و الگوها فرهنگى هستند كه توسط بخشى از جامعه پذيرفته مى شوند و داراى دوره اى نسبتاً كوتاه اند و سپس فراموش مى شوند; و مدگرايى آن است كه فرد سبك لباس پوشيدن و طرز زندگى و رفتار خود را طبق آخرين الگوها تنظيم و به محض آن كه الگوى جديدى در جامعه رواج يافت از آن پيروى كند.
مد مثبت يا منفى؟
كمال طلبى، بهتر بودن و اجتماعى بودن همه از نيازهاى فطرى بشر است. وى نيازمند همراهى و همكارى با ديگران است و اگر اين پديده از او گرفته شود، منزوى و غيراجتماعى خواهد شد. در فرايند اجتماعى شدن، فرد با الگوها و مدهاى ديگران مواجه مى شود و گاهى آنها را الگوهاى رفتارى خود قرار مى دهد; از اين بعد مى توان گفت مدگرايى خوب است و تازه بودن بهتر از كهنه بودن است، اما مدزدگى بد است و مدفريبى بسيار بدتر; چرا كه مد مى تواند براى شخصيت فردى و اجتماعى بسيار سرنوشت ساز و خطرآفرين باشد، به گونه اى كه يكى از پديده هايى كه امروزه دامن گير جوامع بشرى شده، نابهنجارى هاى رفتارى است كه تعادل و سلامت جسمى و روانى و شخصيت فرد را دچار اختلال مى كند كه عمدتاً معلول اسوه ها و الگوهاى نامناسب و مدزدگى و مدفريبى است. افراد بايد مدگرايى به معناى تازه طلبى را از مدزدگى تفكيك كنند و با انتخاب الگوها و مدهاى سالم بر رشد و شكوفايى خود بيفزايند; اسلام نيز با مدگرايى تا جايى موافق است كه در جهت حفظ اصول و مبانى اعتقادى و ارزشى باشد.
مد گرايى و غرب گرايى
مدگرايى و غرب گرايى دو مفهوم متفاوت و داراى دو تعريف جداگانه هستند، اما سير تحولات تاريخى ـ اجتماعى در ايران قبل از انقلاب شكوهمند اسلامى، به گونه اى سرنوشت اين دو پديده را به هم گره زده است و هنگامى كه سخن از مدگرايى به ميان مى آمد مفهوم فرنگ و غرب گرايى نيز به عنوان شعار و سبك زندگى براى ديگران تداعى مى شد. سرچشمه ى اصلى اين نوع تفكر، صنعتى شدن و مدرنيته شدن غرب است. با پيشرفت تكنولوژى و انقلاب صنعتى در غرب، سنت ها مورد نقد قرار گرفت و فرهنگ جامعه به تدريج تغيير كرد و اين تغيير تدريجى به همراه تبليغات گسترده ى سودجويان، بستر مناسبى براى شيوع مدگرايى و غرب گرايى فراهم كرد. انقلاب اسلامى با بومى كردن علم و تكنولوژى در ايران به ميزان زيادى اين انديشه را خشكانده است، ولى ريشه هاى آن هنوز در برخى از اركان جامعه يعنى زنان و نوجوانان و جوانان ديده مى شود.
علل گرايش به مدل هاى بيگانه
با توجه به اين كه پديده ى مدگرايى و گرايش به مدهاى بيگانه يك پديده ى اجتماعى ـ روان شناختى است، براى بررسى علل آن از دريچه ى اين دو رويكرد بحث را پى مى گيريم و در يك تقسيم كلى عوامل مدگرايى را به دو دسته ى علل روان شناختى (درون فردى) و اجتماعى (برون فردى) تقسيم مى كنيم.
بررسى علل روان شناختى
1. تنوع طلبى و نوگرايى: انسان همواره تنوع طلب و نوگراست، به ويژه در دوران نوجوانى و جوانى كه دوران تجدد، نوگرايى و استقلال طلبى ناميده شده است. در اين دوران، هيجان خواهى و كمال طلبى افراد رشد چشم گيرى دارد و يكى از علل گرايش به مدل هاى نابهنجار بيگانه، تعريف نادرست از تنوع و نوگرايى در ميان افراد است. افراد تحت تأثير تعريفات ديگران از سبك ها و الگوهاى مختلف، به برخى از مدهاى نابهنجار رو مى آورند.
2. احساس كهترى يا عقده ى حقارت: يكى از مسائل مهم در زندگى برخى از انسان ها، عقده هايى است كه بر اثر تحقيرها يا ارضا نشدن برخى اميال و خواسته هاى او انباشته مى شود كه با ايجاد يك زمينه (مد غربى و زينت كردن و...) خود را نمايان مى كند;[4]عقده هايى كه فرد را نسبت به خود بى اعتماد، و اراده را از او سلب مى كند و فرد براى جبران آن به رفتار نابهنجار مدگرايى گرايش مى يابد.
3. رقابت و چشم و هم چشمى: رقابت و چشم و هم چشمى در برخى امور سبب پيشرفت و تكامل انسان مى گردد، ولى در امور مادى و مدگرايى منجر به نابهنجارى هاى رفتارى و كلامى مى شود. برخى بدون تفكر در جوانب مسئله، خود را با ديگران مقايسه مى كنند كه در موارد بسيار زيادى به مسابقه تبديل مى شود. آنها مى خواهند از هم سبقت بگيرند و اين سبقت تا روى آوردن به جديدترين مد كفش، لباس، تيپ و... ادامه پيدا مى كند و بدين ترتيب فرد در دام مدل هاى فرهنگى بيگانه مى افتد و سلامت روحى ـ روانى اش دچار اختلال مى شود. خودبزرگ بينى و افسردگى، در شرايطى كه بستر مناسب اقتصادى و روانى براى رقابت نباشد، از عوارض اين پديده ى نابهنجار و غيراخلاقى هستند.
4. جلوه نمايى و تشخّص طلبى: برخى از افراد براى خودنمايى و برترى جويى، كه يكى از ضعف ها و مشكلات شخصيتى است، به مدهاى غربى رومى آورند.
تورشتاين وبلن مد را وسيله اى براى اين مى داند كه افراد، نشان دهند ثروتمندان، باشخصيت و داراى انديشه اى خاص هستند; لذا به محض اين كه مدى در جامعه پيدا مى شود، اشراف زادگان و ثروتمندان به سراغ اين مد جديد مى روند; زيرا مد قديمى ديگر آنها را از طبقات ديگر جامعه متمايز نمى كند.[5]
5. ضعف اراده و اختيار: يكى از ويژگى هاى شخصيت ناپايدار و نابهنجار، ضعف اراده است. معمولا كسانى كه در برابر مدهاى نابهنجار بيگانه سازش نشان مى دهند، قدرت تصميم گيرى و اراده اى قوى و تصوير روشنى از خود ندارند و بر كنترل هيجانات، عواطف و بيان انديشه هاى خود ناتوان هستند. اين عدم اعتماد به نفس و ضعف اراده يكى از علت هاى مهم روان شناختىِ گرايش به مدهاى نابهنجار بيگانه است.
6. دوران خاص جوانى و بحران:
جوانان احساس جزيره اى دارند و فكر مى كنند همان طور كه مردم يك جزيره از آزادى عمل برخوردارند، آنها نيز چنين هستند; لذا به خود اجازه مى دهند تا به جنگ مسائل و مشكلات بروند، فشارهاى دوران جوانى را تحمل كنند و با طى نمودن آيين هاى مختلفى كه وجود دارد، خود را به « دوران بزرگسالى» برسانند و درجات و مراحل تحرك هاى اجتماعى را كه نمونه اى از آن، گرايش به مدگرايى غربى است، طى نمايند.[6]
در اين دوران هويت و شخصيت فرد زمينه ى الگوپذيرى بيشترى دارد; زيرا با پيدايش تغييرات جسمانى، اجتماعى و روانى، هويت پردازى مى كند. همين مسئله او را به مدهاى نابهنجار مى كشاند.
7. هوسرانى: گرايش هاى شيطانى يكى از علل انحرافات انسان است و بسيارى از نابهنجارى هاى رفتارى، چه فردى و چه اجتماعى، از اين مسئله ناشى مى شود. اين ميل، با نام آزادى، در كشورهاى بيگانه شيوع زيادى دارد و به عنوان اصل لذت مطرح است. در اين اصل، مبناى همه چيز لذت است; از اين رو، برخى به خاطر تبعيت از اين نوع گرايش و شهوت رانى و پيروى از هواى نفس، به مدهاى نابهنجار بيگانه رومى آورند.
علل اجتماعى مدگرايى
1. تبليغ زدگى: شبكه هاى تلويزيونى، ماهواره ها، سايت ها، وِبلاگ ها و پايگاه هاى اينترنتى و مجلات از مهم ترين منابع تبليغى مدل هاى بيگانه و گرايش به آن هستند. رسانه هاى جمعى و فردى، شبانه روز با شيوه هاى خلاّق و جذّاب تبليغى و هزينه هاى هنگفت، سعى در رواج مدل هاى غربى دارند و چه بسا مدل هاى بيگانه به عنوان ارزش، تبليغ مى شود.
2. شركت هاى توليدى: بسيارى از شركت هاى توليدى، نقش مهمى در شيوع مد دارند. گاهى اين مدها براى ارائه از طرف يك شركت، ساعت ها مورد مطالعه و بررسى روان شناختى قرار مى گيرد، تا قدرت جاذبه ى مدشناسايى و به اجتماع عرضه شود. شركت ها در اين فرايند، بازار عرضه و تقاضا را با شيوه هاى نوين به وجود مى آورند و اجتماع را دچار تغييرات مدهاى نابهنجار مى كنند.
3. الگوهاى نادرست: سبك زندگى انسان براساس الگوها و انديشه ى او شكل مى گيرد. بيشتر افراد معمولا مربى يا الگويى براى خود انتخاب مى كنند. ممكن است اين الگو در خانواده شكل بگيرد; اما مربى، معلم و استاد، از مهد كودك تا دانشگاه مى توانند مُبلّغ مدهاى نابهنجار غربى باشند و سبك زندگى و انديشه ى افراد را نسبت به سير طبيعى و بهنجار زندگى تغيير دهند.
4. تعلق به گروه: گروه هاى دوستى نقش مهمى در گرايش افراد به مدگرايى دارند.


[1]. على اكبر دهخدا، لغت نامه ، واژه ى مد، (تهران: دانشگاه تهران)، ج 12، ص 18115.
[2]. همان، ص 18145.
[3]. رسول ربانى، جامعه شناسى جوانان، (انتشارات آواى نور)، ص 55.
[4]. محمد ناصر انتصارى، بحران ها و درمان ها در دوره بلوغ، (انتشارات گرگان، چاپ اول، 1382ش)، ص 178.
[5]. مجله ى حديث زندگى، ش 13، ص 16.
[6]. رسول ربانى، همان، ص 49.

Share/Save/Bookmark
نظرات بینندگان (0 نظر تاکنون ثبت شده است )
ارسال نظر
آيا مصونيّت قرآن شريف از انواع تحريف، قابل اثبات است؟
ديدگاه قرآن شريف درباره ى دموكراسى و آراء اكثريّت چيست؟
چه نقدهاى كلى بر دين هندوئيسم وارد است؟
مبناى حقوق بشر غربى چيست و چرا با اسلام سازگارى ندارد؟
ارتباط نهضت آزادى با كشورهاى خارجى به چه نحو بوده است؟
تفاوت هاى مهم تجربه ى دينى و وحى كدام اند؟
در فرهنگ قرآن «آزادى» چگونه قابل تبيين است، حدود و گستره ى آن را بيان نماييد؟
چه رابطه اى بين اعمال دنيوى انسان و نتايج اُخروى آن (ثواب و عقاب) وجود دارد؟
اعمال محدود انسان در دنيا چگونه با نتايج نامحدود اُخروى سازگارى دارد؟
علل گرايش به مدل هاى غربى چيست؟
راهكارهاى جلوگيرى از گرايش به مدل هاى بيگانه چيست؟
آيا آيين هندو مى تواند برنامه اى براى زندگى انسان ارائه دهد؟
برخى قايل اند كه فساد و ظلم، سبب نزديك تر شدن ظهور مى شود; آيا اين سخن درست است كه قبل از ظهور نبايد هيچ گونه حركت اصلاحى انجام داد و يا دست به قيام زد، تا ظلم و فساد همه جا را فراگيرد و ظهور حضرت مهدى(عليه السلام) نزديك تر گردد؟
آيا اسلام، نظام دموكراسى را قبول دارد؟
با توجه به اين كه مفاهيم حقوق بشر مربوط به عصر حاضر است، آيا مى توان آنها را از كتاب و سنت كه مربوط به عصر سابق اند، اصطياد نمود؟
شرايط فرهنگى، سياسى و اقتصادى ايران در صدر اسلام چگونه بود و آيا حمله ى مسلمانان به ايران ريشه ى سلطه طلبى و استعمارگرى داشته است؟
نهضت آزادى از آغاز تأسيس تاكنون چه انشعاباتى داشته است؟
تجربه دينى چيست؟ مهم ترين ديدگاه ها درباره ى حقيقت و چيستى آن را بررسى نماييد؟
آيا گسترش اسلام در ايران به زور شمشير بود يا از طريق ابزارهاى فرهنگى؟
معرفى سايت انديشه قم
سخن سردبير در جامعه ى اسلامى مباحث قرآنى به لحاظ جايگاه مهم آن از اهميت بسزايى برخوردار است از جمله موضوعات مهم در زمينه ى قرآن پژوهى مسئله ى عدم تحريف قرآن، آزادى و دموكراسى از ديدگاه قرآن مى باشد كه در بخش قرآن و تفسير از نگاه عالم جليل القدر مرحوم حاج سيد على كمالى دزفولى بدان پرداخته شده است. لازم است ارتحال قرآن پژوه معاصر، عالم جليل القدر، مفسر عالى مقام، مؤلف محقق، حضرت حاج سيد على كمالى دزفولى را به جامعه ى علمى و پژوهشى كشور و ارادتمندان معارف اسلامى و قرآنى تسليت مى گوييم. اين عالم وارسته در سه دهه ى اخير با مطالعه و تحقيق مداوم در حوزه ى علوم اسلامى و علوم قرآنى، آثار ارزشمندى هم چون قانون تفسير، قرآن، ثقل اكبر، عرفان و سلوك اسلامى و.. را به رشته ى تحرير درآورده است. نتايج اخروى در حيات متدينان از اهميت بسزايى برخوردار است در بخش كلام رابطه ى اعمال دنيوى و نتايج اخروى و چرايى جزاى نامحدود در مقابل اعمال محدود انسان مورد بررسى قرار گرفته است. مد و مدگرايى يكى از مسائل مهم اجتماعى است كه امروزه در اين باره سؤالات متعددى هم چون علل گرايش به مدل هاى غربى و چگونگى راهكارهاى مقابله با آن مطرح گرديده است. در بخش تربيت ضمن تبيين مفاهيم مد و مدل و اقسام مد (مثبت و منفى) به اين پرسش ها پاسخ گفته شده است. در بخش اديان و مذاهب به تبيين هندوئيسم و ضعف ها و ناكارآمدى هاى آن در مقايسه با اديان توحيدى مانند اسلام اشاره شده است. برخى امر به معروف و نهى از منكر و نيز قيام عليه ستم و انقلاب را با شرايط ظهور حضرت مهدى(عج) ناسازگار دانسته اند و با برداشتى سطحى از برخى روايات ادعا نموده اند كه چون از شرايط ظهور، گستردگى ظلم در جهان است، لذا براى تسريع آن نبايد از فراگيرى ستم و فساد جلوگيرى كرد. در بخش مهدويت با تبيين اين روايات اشكالات اين ادعا ذكر شده است، مانند اين كه روايات مذكور در بيان نشانه هاى ظهورند نه زمينه و شرط و سبب ظهور. در بخش حقوق به اصول و مبانى حقوق بشر و علت ناسازگارى آن با اسلام و در بخش سياست به مسئله ى دموكراسى و تبيين مفهوم آن و نيز رابطه ى اسلام و دموكراسى پرداخته شده است. در بخش تاريخ اسلام مسئله ى چگونگى گسترش اسلام در ايران و شرايط فرهنگى، سياسى، اقتصادى ايران در صدر اسلام و در بخش تاريخ معاصر، جريان سياسى نهضت آزادى و چگونگى شكل گيرى اين جريان سياسى و ارتباط آن با كشورهاى خارجى مورد بررسى قرار گرفته است. ماهيت تجربه ى دينى و تفاوت آن با وحى كه هم در عرصه ى قرآن پژوهى مطرح است و هم در حوزه ى دين پژوهى، از مسائل مهم فلسفه ى دين به شمار مى آيد. در بخش دين پژوهى ضمن تبيين ماهيت تجربه ى دينى و وحى، به تفاوت هاى اين دو نيز اشاره شده است. و سرانجام در بخش اينترنت به معرفى پايگاه انديشه ى قم وابسته به مركز مطالعات و پژوهش هاى فرهنگى حوزه پرداخته شده است. مطالب و مقالات مجله; علاوه بر آن كه در فرايند خود، مورد ارزيابى كارشناسان و اعضاى هيأت تحريريه و نظارت سردبير و مدير مسئول قرار مى گيرد، از نظارت و اشراف حضرت آيت الله معرفت نيز بهره مند گرديده است.
 
امام علي علیه السلام:

تَمامُ العِلمِ العَمَلُ بِمُوجَبِهِ

كمال علم، عمل كردن به مقتضاى آن است.

غرر الحكم: ح ۴۴۸۲

طراحي سايت را چگونه ارزيابي مي كنيد؟

  • در نوع خودش بي نظيره
  • خيلي جالبه
  • قابل قبوله
  • چنگي به دل نميزنه
Ajax Loader
تمام حقوق مادی و معنوی این پایگاه متعلق به مرکز مطالعات و پاسخ گویی به شبهات است. استفاده از مطالب این پایگاه باذکر منبع بلامانع است.
قم - خیابان معلم - کوچه 12جنب جامعه مدرسین -حوزه علمیه قم تلفن : 37737217-025 نمابر : 37737213-025 کدپستی : - 4466 37185