تعداد بازدیدها:1924
Share/Save/Bookmark
شاه نعمت الله ولى، رئيس و مؤسس فرقه ى نعمت اللهيه، چه مذهبى داشت؟
صباح 19 > نویسنده : مرکز مطالعات وپاسخگویی به شبهات حوزه علمیه قم کد: 236

صوفيان، براى نشر افكار تصوف و بسط فرقه هاى آن در ايران، به لحاظ حساسيت ايرانيان به خاندان وحى و امامان شيعه و در حقيقت جانشينى نبى مكرم اسلام(صلى الله عليه وآله)، ناگزير شدند تصوف را با مكتب اهل بيت(عليهم السلام) هماهنگ كنند;[1] از اين رو اقدام به جعل شناسنامه براى شيعى بودن تصوّف كرده و تصوف را ذات تشيع و معناى آن[2] دانسته و گفته اند اساس و روح اسلام در تشيع، و روح تشيع در تصوف است; تصوف غير از تشيع نيست و تشيع واقعى هم غير از تصوّف نيست;[3] و به همين مناسبت مذهب بزرگان و اقطابشان را چنين توجيه كرده اند كه آنان تقيه مى كردند و در بند اظهار مذهب نبودند.[4]
در اين رهگذر بيش ترين تلاش را سلسله ى نعمت اللهيه نموده، يعنى سلسله اى كه شاه نعمت الله ولى مؤسس آن بوده است. آثار زيادى براى اثبات شيعه بودن اين شخصيت تدوين شده است، اما هر زمان كه در تنگنا قرار گرفتند به توجيهات متمسك شدند.
قبل از قضاوت در خصوص مذهب شاه نعمت الله ولى، لازم است نگاهى گذرا به زندگى وى داشته باشيم.
سيد نور الدين نعمت الله بن عبد الله بن محمد، معروف به شاه نعمت الله ولى[5] در روز دوشنبه، چهاردهم ربيع الاول 731 هـ ق به دنيا آمد. پدر او مير عبد الله از بزرگان قوم عرب و اهالى سوريه و مادرش از اولاد خوانين شبانكاره ى فارس بود.[6]
شاه نعمت الله در خانواده اى صوفى مسلك[7] به دنيا آمد. وى بعد از اتمام دروس مقدماتى براى تكميل تحصيلاتش به شيراز، مركز تدريس فقه شافعى و ديگر مذاهب اهل تسنن رفت.[8]
ژان اوبن، در اين خصوص، بعد از آن كه با اطمينان شاه نعمت الله را در حلقه هاى سنى شيراز جاى مى دهد، در مقدمه ى خود بر چاپ اولياء نامه هاى شاه نعمت الله چنين مى گويد:
آنچه از تاريخ به دست مى آيد آن است كه اگر در ايران زمان شاه نعمت الله يك شهر با اسلام سنى ارتباط داشت، آن شهر شيراز بوده است.[9] بنابراين شاه نعمت الله با حضورش براى تحصيل علوم دينى در آن زمان در شهر شيراز، نه تنها به نحوى مذهب خود را هويدا كرده است، بلكه محققاً مهر تأييد خود را بر اسلام سنى، براى سده هاى بعدى تا زمان سلطه ى صوفيه به جاى نهاده است.[10]
از استادان شاه نعمت الله كه همگى از فقها و متكلمان اهل سنت هستند مى توان به افراد زير اشاره كرد:
1. سيد جلال الدين خوارزمى، معروف به تاج الشريعه، فقيهى سرشناس و شافعى مذهب بود و از جمله آثار او متن فقهى كفايه فى شرح الهدايه است.[11]
2. ركن الدين شيرازى.
3. شمس الدين مكى.
4. قاضى عضد الدين عيون كه به احتمال زياد همان قاضى معروف، عضد الدين ايجى بود كه در عهد حكومت ابواسحق اينجو فرمان رواى فارس، مقام قاضى القضاتى شيراز را داشت.[12]
يكى از مشايخ طريقتى شاه نعمت الله ولى، يافعى بود. شاه نعمت الله در بيست و چهار سالگى در مكه ى معظمه با شيخى يمنى به نام عفيف الدين ابومحمد عبدالله بن اسعد بن سليمان نزيل الحرمين يافعى ملاقات كرد و بدين ترتيب به چندين سلسله از طريقت هاى صوفيانه از جمله شاذليه و قادريه متصل شد.[13] در عصر حاضر هم يافعى در زادگاهش، يمن، بنيان گذار يكى از شاخه هاى طريقت قادرى به شمار مى رود; طريقتى كه تبار و رشته ى ارتباطش تماماً سنى است.[14]
خود شاه نعمت الله در مورد اين استادش مى گويد:
شيخ ما كامل و مكمل بود قطب وقت و امام عادل بود
گاه ارشاد چون سخن گفتى در توحيد را نكو سفتى
يافعى بود، نام عبدالله رهبر رهروان آن درگاه
شاه نعمت الله در ديوان اشعارش در بخش مثنويات وقتى به معرفى مشايخ طريقتى اش مى پردازد، آنها را به معروف كرخى و داود طائى و حسن بصرى مى رساند و چنين مى گويد:
شيخ معروف را نكو ميدان شيخ داود طائيش مى خوان
شاه نعمت الله ولى، اگرچه مديحه هايى در مدح امير مؤمنان على(عليه السلام) سروده است، ليكن وقتى نوبت به بيان صريح مذهب مى رسد، تسنن خود را به وجهى موجز چنين بيان مى دارد:
اى كه هستى محب آل على مؤمن كامل و بى بدلى
راه سنى گزين كه مذهب ماست ورنه گم گشته اى و در خللى
رافضى كيست؟ دشمن بوبكر خارجى كيست دشمن على
هر كه او چهار يار دارد دوست امت پاك مذهب است و ولى
دوست دارِ صحابه هم به تمام يار سنى و خصم معتزلى[15]
شاه نعمت الله ولى، ابوبكر را افضل مى دانست چنان كه در رساله ى تحقيق الاسلام نوشته است:
امام حق بعد رسول(صلى الله عليه وآله) امير المؤمنين (ابوبكر) است و امامت او ثابت است به اجماع امت و بعد از او اميرالمؤمنين عمر رضى الله عنه و بعد از او امير المؤمنين عثمان رضى الله عنه و بعد از او امير المؤمنين و امام المتقين على كرّم الله وجَهه، و الفضيلةُ بهذا الترتيب.
بديدم عالم پير موحد كه والى ولايت را ولى بود
بيان فضل صحابه را همى كرد در آن معنى كه تقدير نبى بود
ابوبكر افضل اصحاب فرمود ولى ختم امامت بر على بود[16]
در نسخه ى نفيس خطى رسائل شاه ولى موجود در كتاب خانه ى خانقاه شمس الوفا كه در فاصله ى سال هاى 1066 ـ 1087 هـ ق يعنى در عهد صفويه و دوره ى قدرت تشيع به دست يكى از مريدان او تحرير يافته، رساله اى است با عنوان «تحقيق مراتب الالهيه» كه در ضمن آن از خلفاى اربعه و ائمه ى اهل سنت و جماعت صريحاً به احترام ياد شده است، بدين قرار:
... و از نبىّ بر چهار ركن نبوة كه ابوبكر و عمر و عثمان و امير المؤمنين على(عليه السلام)است (كذا) ابوبكر صورت قلب است و عمر صورت عقل و عثمان صورت روح و على صورت نفس و از ايشان بر چهار امام كه ايشان چهار ركن اند از اركان الهى و آن مالك است و احمد و حنيفه (كذا) و شافعى...[17]
بعد از اين بررسى مختصر از زندگانى شاه نعمت الله ولى، به وضوح مى توان دريافت كه او مذهبى غير از مذهب اهل بيت(عليهم السلام)داشته است.


[1]. سيد تقى واحدى (صالح عليشاه)، در كوى صوفيان، (تهران: انتشارات نخل دانش، چ چهارم 1384 ش)، ص 81.
[2]. همان، ص 83.
[3]. همان، ص 82.
[4]. همان، ص 84.
[5]. سيد ضياء الدين سجادى، مقدمه اى بر مبناى عرفان و تصوف، (تهران: انتشارات سمت، چ نهم، 1380 ش)، ص 202.
[6]. جواد نوربخش، پيروان و صوفيان نامى كرمان، (انتشارات يلدا قلم، چ اول، 1384)، ص 125.
[7]. لئونارد لويزن (ويراستار)، ميراث تصوف، ترجمه ى مجد الدين كيوانى، (تهران: نشر مركز، تهران، چ اول، 1384)، ج 1، ص 471.
[8]. همان، ج 1، ص 471 و 472.
[9]. همان، ص 475.
[10]. همان، ص 475.
[11]. همان، ص 476.
[12]. همان، ص 475.
[13]. همان، ص 472.
[14]. همان، ص 477.
[15]. داود الهامى، جستجو در عرفان اسلامى، (قم: انتشارات مكتب اسلام، قم، چ اول، 1376 ش)، ص 120 و 121.
[16]. حميد فرزام، نكته ها و نقدها (در 54 مقاله)، «همانندى در گفتار و آيين شاه ولى و عطار»، با مقدمه ى مهدى محقق، (تهران: دانشگاه تهران، مؤسسه ى مطالعات اسلامى، 1380 ش)، ص 383.
[17]. همان، «اختلاف جامى با شاه ولى»، ص 10 و 11.

Share/Save/Bookmark
نظرات بینندگان (0 نظر تاکنون ثبت شده است )
ارسال نظر
آيا نظارت خبرگان بر رهبرى يك نظارت واقعى است يا صورى و تشريفاتى؟
چه نهادى بر مجلس خبرگان نظارت مى كند كه به وظايف خود عمل نمايد و دچار انحراف نشود؟
چه عواملى بر ميزان مشاركت سياسى و اجتماعى مردم مؤثر است؟
آيا الزامات فقهى نسبت به مشاركت سياسى مردم با حق رأى شهروندان سازگار است؟
نسبت دين و دنيا از ديدگاه اسلام چيست؟ آيا هر يك از دين يا دنيا مى توانند مستقل از ديگرى به هدفشان برسند؟
چگونه دين كه امرى ثابت است، مى تواند پاسخگوى نيازمندى ها و واقعيت هاى متغيّر اجتماعى باشد؟
شئون و وظايف پيامبر و امام معصوم و موارد تمايز اين وظايف چيست؟
آيا نبوغ عقلانى بشر مى تواند او را از هدايت وحيانى بى نياز كند؟
شاه نعمت الله ولى، رئيس و مؤسس فرقه ى نعمت اللهيه، چه مذهبى داشت؟
فرقه ى نعمت اللهيه گناباديه چگونه به وجود آمده است و عقايد آن چيست؟
عوامل و موانع نشاط در خانواده از ديدگاه تربيت اسلامى چيست؟
آيا انتساب مسجد مقدس جمكران به امام زمان(عج) از مبانى تاريخى متقنى برخوردار است؟
آيا مسجد مقدس جمكران آثار و بركاتى در طول تاريخ داشته كه نشانه ى توجه حضرت امام عصر(عج) به آن باشد؟
دخالت هاى استعمارى انگليس در ايران قبل از پيروزى انقلاب اسلامى چگونه بوده است؟
آيا دخالت هاى انگليس در ايران پس از پيروزى انقلاب اسلامى استعمارى بوده است؟
مهم ترين وظيفه ى جوانان و نوجوانان در عصر حاضر از ديدگاه قرآن و روايات چيست؟
سخن سردبير حكومت در اسلام جايگاه ارزشمند و والايى دارد و بى ترديد تأثير بسزايى بر جامعه و افراد آن خواهد داشت. ساختار و اهداف حكومت ها با فرهنگ جوامع متناسب است; بنابراين ساختار و اهداف حكومت اسلامى متناسب با تعاليم اسلام است. پس از انقلاب و تشكيل حكومت اسلامى در ايران، نهادهايى هماهنگ با آن شكل گرفت. يكى از اين نهادها مجلس خبرگان رهبرى است. اهميت فوق العاده ى اين مجلس در اين است كه مطابق قانون اساسى وظيفه ى تعيين و عزل رهبرى و نظارت بر عملكرد او را بر عهده دارد. همواره بحث هاى متفاوتى درباره ى اين نهاد مطرح است. از جمله اين كه آيا نظارت خبرگان در حقيقت نظارتى صورى و استطلاعى است يا نظارتى واقعى و استصوابى; و چه مكانيزمى براى تضمين عملكرد درست خبرگان در نظر گرفته شده است؟ در بخش حقوق به اين پرسش ها پاسخ داده مى شود. در بخش سياست به عناصر مؤثر بر مشاركت سياسى مردم از جمله، فرهنگ هويت و آداب ورسوم و نيز سازگارى الزامات فقهى مربوط به مشاركت سياسى با حق رأى شهروندان پرداخته و ثابت شده است كه الزامات فقهى، چه بر اساس رويكرد حق رأى و چه بر اساس نظريه ى كاركردى رأى، تعارضى با حق رأى شهروندان ندارد. مسئله ى توجه دين به امور دنيوى و چگونگى پاسخ گويى آموزه هاى دينى به نيازهاى متغير، در بخش دين پژوهى مطرح گرديده و گفته شده است كه اسلام به دليل اشتمال بر يك سلسله مكانيزم هاى خاص، هم چون احكام ثانويه و اجتهاد، توان پاسخ گويى به نيازهاى متغير انسان را دارد. در بخش كلام به وظايف مشترك و متمايز پيامبر(صلى الله عليه وآله) و امام(عليه السلام) اشاره شده و هم چنين ثابت شده است كه عقل به جهات مختلفى (مانند: گرفتارى اش به هوا و هوس و ناتوانى اش در تشخيص جزئيات و محدوديت هايش از جهت درك امور غيبى، مانند تأثير اعمال در آخرت)، مستقلا توانايى تشخيص راه سعادت را ندارد. عقايد شاه نعمت الله ولى و چگونگى پيدايش فرقه ى نعمت اللهيه ى گناباديه و عقايد آنها در بخش اديان و مذاهب بررسى شده است. در بخش امامت و مهدويت، سازگارى مهدويت با برخى معانى دموكراسى تبيين گرديده است. در بخش قرآن و تفسير از منظر آموزه هاى دينى به ويژگى هاى جوان (مانند: پرهيزگارى، ايمان، عدالت طلبى، تلاشگرى، شجاعت، عفت و پاكدامنى) و نيز وظايف جوانان در عصر حاضر (مانند: تحصيل علم و دانش، كار و كوشش، اهتمام به ازدواج و دورى از هواى نفس و شهوت) اشاره شده است. در قسمت مشاوره و تربيت به عوامل نشاط در خانواده از ديدگاه اسلام (مانند كار، تفريح، احترام، تبادل عاطفى و آراستگى) و موانع آن پرداخته شده است. تاريخچه ى بناى مسجد مقدس جمكران و آثار و بركات آن در طول تاريخ در بخش تاريخ اسلام ذكر شده است. و بخش تاريخ معاصر به دخالت هاى استعمارگرانه ى انگليس در ايران قبل از پيروزى انقلاب اسلامى و پس از آن پرداخته است; از جمله در انحصار گرفتن معادن نفت ايران قبل از انقلاب و حمايت نظامى از صدام در جنگ عليه ايران بعد از انقلاب است. شايان ذكر است كه برخى از مطالب اين شماره توسط حضرت آيت الله معرفت ـ حفظه الله ـ نظارت و ارزيابى شده است و از راهنمايى هاى ايشان بهره مند گشته ايم.
 
امام حسن عسکری سلام الله عليه :

«ما أقبَحَ بِالمُؤمِنِ أن تَكونَ لَهُ رَغبَةٌ تُذِلُّهُ؛»

«چه زشت است براى مؤمن، به چيزى دل بندد كه خوارش سازد.»

بحارالانوار: ج 78 ص 374؛

طراحي سايت را چگونه ارزيابي مي كنيد؟

  • در نوع خودش بي نظيره
  • خيلي جالبه
  • قابل قبوله
  • چنگي به دل نميزنه
Ajax Loader
تمام حقوق مادی و معنوی این پایگاه متعلق به مرکز مطالعات و پاسخ گویی به شبهات است. استفاده از مطالب این پایگاه باذکر منبع بلامانع است.
قم - خیابان معلم - کوچه 12جنب جامعه مدرسین -حوزه علمیه قم تلفن : 37737217-025 نمابر : 37737213-025 کدپستی : - 4466 37185