تعداد بازدیدها:3118
Share/Save/Bookmark
شئون و وظايف پيامبر و امام معصوم و موارد تمايز اين وظايف چيست؟
صباح 19 > نویسنده : محمد رضا بهدار کد: 230

به طور كلى شيعه بر خلاف اهل سنت معتقد است كه همان اهداف و اغراضى كه منجر به ارسال رسل و انزال وحى از طرف خداوند شده، به نوعى ديگر در حضور امام دنبال مى شود; لذا اكثر وظايف و شئونى كه پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله)در زمان حياتش به عهده داشت در زمان ممات و غيابش در جامعه ى اسلامى، به امامان معصوم(عليهم السلام)منتقل و واگذار مى شود. البته اين شئون غير از شئون فردى آن حضرت است، چون همه و حتى خود ائمه(عليهم السلام) بر اين امر متفق اند كه هيچ امرى در كمال و تقرب، همچون رسول خدا(صلى الله عليه وآله) در هستى يافت نمى شود.
واضح است كه با اعلام خاتميت دين اسلام و پس از وفات پيامبر اسلام(صلى الله عليه وآله) آمدن شريعتى جديد براىهميشه منتفى شده است. خداوند متعال ختم نبوت را چنين اعلام فرمود:
(ما كانَ مُحَمَّدٌ أَبا أَحَد مِنْ رِجالِكُمْ وَ لكِنْ رَسُولَ اللّهِ وَ خاتَمَ النَّبِيِّينَ...);[1]محمد، پدر هيچ يك از مردان شما نيست، ولى فرستاده ى خدا و خاتم پيامبران است... .
بنابراين پس از شريعت اسلام، هيچ پيامبرى، نه تشريعى و نه تبليغى،[2] نخواهد آمد و نبوت پيامبر اسلام پايان دهنده ى سلسله ى پيامبران است. اين عقيده مورد اتفاق و اجماع همه ى مسلمانان[3] و از ضروريات دين است و منكر آن در واقع منكر اسلام و نبوت پيامبر اسلام(صلى الله عليه وآله)است.[4]
بنابراين پس از رحلت پيامبر(صلى الله عليه وآله)نزول وحى آسمانى براى هميشه منقطع شده است. حضرت على(عليه السلام) هنگام رحلت پيامبر(صلى الله عليه وآله) فرمودند:
با مرگ تو رشته اى بريده شد كه در مرگِ جز تو بريده نشد; پايان يافتن دعوت پيامبران و بريدن خبرهاى آسمانى.[5]
پس هيچ كس بعد از پيامبر(صلى الله عليه وآله) نمى تواند مدعى مقام دريافت و ابلاغ وحى باشد. حتى امامان شيعه كه در اكثر شئون با پيامبر(صلى الله عليه وآله) مشترك اند از اين مقام محروم هستند; البته مراد از وحى در اين جا، وحى نبوت است، نه الهام و تحديث كه اين مرتبه شامل ائمه(عليهم السلام) هم مى شود.[6]
وظايف و شئون پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله)
بى ترديد پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله) در مدت بيست و سه سال نبوت خويش، وظايف و شئون مختلفى را در قبال جامعه ى اسلامى بر عهده داشتند كه برخى نياز به تداوم ندارند، مانند دريافت و ابلاغ وحى يا پيام آورى از خداوند براى راه نمايى و هدايت بشر و برخى ديگر كه عمده ى وظايف آن حضرت بود، مربوط به شئونى است كه بايد تداوم داشته باشند; آنها عبارت اند از:
1. تفسير و تبيين وحى الهى و تشريع اهداف و مقاصد آن;
2. بيان و توضيح احكام موضوعات جديد در حوزه ى وظايف و احكام فردى و اجتماعى مسلمانان;
3. پاسخ گويى به شبهات مخالفين اسلام و ردّ اعتراضات آنان به حقانيت آيين اسلام;
4. محافظت و پاس دارى از كيان آموزه هاى دينى و جلوگيرى از وقوع تحريف و بدعت در آنها;
5. داورى و قضاوت در اختلافات و نزاع هاى بين مسلمين و تطبيق و اجراى حدود و قوانين كلى الهى;
6. حكومت دارى و رياست بر عامه ى مردم در همه ى مسائل اجتماعى و سياسى.[7]
حال سؤال اساسى اين است كه غير از ابلاغ وحى كه مخصوص انبيا بود، بعد از پيامبر(صلى الله عليه وآله)، ديگر وظايف ايشان چه وضعيتى خواهد داشت؟ آيا شارع در متن دين براى جبران آنها تدبيرى انديشيده يا آنها را به خود امت واگذار كرده است؟ واقعيت ها و گزارش هاى تاريخى از اختلاف شديد مفسران در تفسير پاره اى از آيات قرآن، اختلاف شديد مسلمانان در احكام عملى و حتى در مورد تفسير سنت پيامبر(صلى الله عليه وآله)، هجوم بى امان شبهات ويرانگر به عقايد اسلام و شيوع ده ها هزار حديث مجعول و.... همگى گوياى اين حقيقت اند كه امت اسلامى از يك سو نيازمند آن است كه عمل به وظايف ياد شده پس از وفات رسول خدا(صلى الله عليه وآله) تداوم يابد و از سوى ديگر، خود امت (بدون امداد الهى) هرگز قادر به پاسخ گويى به اين نيازها نيست.
حال با دو احتمال رو به رو هستيم:
اول آن كه خداوند، با علم به ناتوانى امت اسلامى از رفع نياز خود، امر آنان را به خودشان واگذار كرده باشد. اين احتمال آشكارا باطل است; چون لازم مى آيد خداوند حكيم، غرض خويش از ارسال پيامبر(صلى الله عليه وآله) و تشريع آيين اسلام و ختم نبوت را نقض كند و اين از سوى حكيم، ممتنع است.
دوم آن كه خداوند حكيم، براى حفظ شريعت اسلامى و مصونيت آن از تحريف و نيز براى استمرار هدايت مردم، اشخاصى شايسته و مصعوم را به مردم معرفى كرده باشد تا پس از پيامبر(صلى الله عليه وآله)ـ عهده دار مسئوليت ها و وظايف ياد شده گردند. بديهى است كه اين احتمال صحيح است.[8]
بنابراين امامت چيزى جز تداوم و استمرار وظايف و شئون نبوت و رسالت نيست ومقام امامت مقام تحقق و عينيت بخشيدن به اهداف رسالت است. اما چه كسانى و با چه شرايط و اوصافى مى توانند اين وظايف را تداوم بخشند؟ بى ترديد هيچ كسى جز انسان هايى معصوم و افضل و اعلم كه از طرف خداوند منصوب شده اند، شايستگى پذيرش اين مسئوليت الهى و خطير را ندارد; (لا ينال عهدى الظالمين);[9] اين عهد و امانت من (مقام امامت) به ظالمين نمى رسد.
مراتب و شئون امامت
در مباحث پيشين بيان شد كه امامان شيعه(عليهم السلام) همه ى وظايف و مسئوليت هاى پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله)را، به غير از مقام نزول و دريافت و ابلاغ وحى، به نوعى ديگر، بر عهده دارند، چون آنان جانشينان واقعى و به حق پيامبر عظيم الشأن(صلى الله عليه وآله) هستند; لذا برخى بزرگان همچون شهيد مطهرى آن وظايف و شئون مشترك با پيامبر را تحت عنوان «مراتب امامت» چنين بيان كرده اند:[10]
1. حكمت سياسى و رهبرى جامعه
مسئله ى رهبرى اجتماع، كه يكى از شئون اساسى پيامبر(صلى الله عليه وآله) به اتفاق اهل سنت و شيعه و همه ى عقلاست، نبايد بعد از ايشان بلاتكليف بماند.
(لابد للناس من امير برِّ او فاجر);[11] هر جامعه اى ناچار است از داشتنِ حاكمى، چه نيكوكار باشد و چه ستمكار.
البته شيعه برخلاف اهل تسنن معتقد است كه اين شخص بايد معصوم و برگزيده از طرف خداوند باشد.
2. مرجعيت دينى
اين مرتبه كه مهم ترين و اصلى ترين وظيفه ى امام به شمار مى رود، نوعى كارشناسى حقيقى اسلام است كه به تبيين و تفسير صحيح و كامل از وحى مى پردازد و از هرگونه خطا و اشتباهى مصون است; چرا كه هم معصوم است و هم علم خويش را از ناحيه ى خداوند و از راهى غيرعادى از پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله) گرفته است. بى ترديد يكى از مهم ترين عوامل و عناصر اكمال و اتمام دين و خاتميت اسلام، وجود امامانى است كه نقش پيامبران تبليغى گذشته را ايفا مى كنند و مرجعيت دينى مسلمانان را به عهده مى گيرند و پاسخ گوى نيازهاى واقعى جامعه ى مسلمين هستند.
3. ولايت معنوى و باطنى
اين مرتبه كه اوج مفهوم و مرتبه ى امامت است، اعتقاد به وجود انسان كاملى است كه «حامل معنويت كلى انسانيت» و قطب و محور عالم امكان است. بر اين اساس، ممكن نيست زمين از حجت حق و وجود انسان كامل خالى باشد; چرا كه به تعبير روايات،; اگر حجت خدا و انسان كامل وجود نداشت، زمين، ساكنان خود را مى بلعيد.[12]
زيارت جامعه ى كبيره نمونه اى از ابعاد مختلف ولايت باطنى و معنوى امامان را بيان مى كند.[13]
نتيجه آن كه بعد از ختم نبوت هيچ پيامبر ديگرى نخواهد آمد و به تبع، هيچ تشريع و نزول وحيى صورت نمى گيرد اما از آن جا كه هدف رسالت و خاتميت بايد محقق شود و تداوم يابد، ضرورى است ديگر مسئوليت ها و وظايف پيامبر(صلى الله عليه وآله) به امامان معصوم واگذار شود.


[1]. سوره ى احزاب، آيه ى 40.
[2]. پيامبران به دو گروه عمده تقسيم مى شوند: 1. پيامبران تشريعى كه از جانب خداوند شريعت خاصى را به بشر عرضه مى كنند; 2. پيامبران تبليغى كه وظيفه ى تبليغ و ترويج همان شريعتى را كه پيامبر تشريعى آورده است به عهده دارند.
[3]. ر.ك: جعفر سبحانى، الالهيات، (قم: انتشارات مركز العالمى للدراسات الاسلاميه 1412 هـ ق)، ج 3، ص 485.
[4]. ر.ك: محمدتقى مصباح يزدى، راهنما شناسى، (قم: انتشارات مركز مديريت حوزه ى علميه ى قم، 1367)، ص 367.
[5]. نهج البلاغه، ترجمه ى شهيدى، خطبه ى 235.
[6]. ر.ك: محمد بن يعقوب كلينى، اصول كافى، (تهران: دارالكتب الاسلاميه، 1365)، ج 2، ص 255، ص 270 ـ 271.
[7]. ر. ك: جعفر سبحانى، همان، ج 4، ص 16 هم چنين ر. ك: جمعى از نويسندگان، انسان، راه و راهنماشناسى (قم: انتشارات مؤسسه ى آموزشى و پژوهشى امام خمينى(رحمه الله)، 1384 ش)، ص 191 ـ 192.
[8]. ر. ك: محمد سعيدى مهر، آموزش كلام اسلامى، (قم: انتشارات طه، چ اول، 1381)، ج 2، ص 138; همچنين ر. ك: جعفر سبحانى، محاضرات فى الهيات، تلخيص على ربانى گلپايگانى، (قم: مؤسسه ى نشر اسلامى، چ دوم)، ص 524 و 526.
[9]. سوره ى بقره، آيه ى 124.
[10]. مرتضى، مطهرى، امامت و رهبرى، ص 28 ـ 35.
[11]. محمد باقر مجلسى، بحارالانوار، (بيروت: مؤسسة الوفاء، 1404 هـ. ق)، ج 72، ص 357.
[12]. ر. ك: محمد باقر مجلسى، بحارالانوار، ج 23، ص 29.
[13]. ر. ك: جمعى از نويسندگان، انسان راه و راهنماشناسى، ص 198.

Share/Save/Bookmark
نظرات بینندگان (0 نظر تاکنون ثبت شده است )
ارسال نظر
آيا نظارت خبرگان بر رهبرى يك نظارت واقعى است يا صورى و تشريفاتى؟
چه نهادى بر مجلس خبرگان نظارت مى كند كه به وظايف خود عمل نمايد و دچار انحراف نشود؟
چه عواملى بر ميزان مشاركت سياسى و اجتماعى مردم مؤثر است؟
آيا الزامات فقهى نسبت به مشاركت سياسى مردم با حق رأى شهروندان سازگار است؟
نسبت دين و دنيا از ديدگاه اسلام چيست؟ آيا هر يك از دين يا دنيا مى توانند مستقل از ديگرى به هدفشان برسند؟
چگونه دين كه امرى ثابت است، مى تواند پاسخگوى نيازمندى ها و واقعيت هاى متغيّر اجتماعى باشد؟
شئون و وظايف پيامبر و امام معصوم و موارد تمايز اين وظايف چيست؟
آيا نبوغ عقلانى بشر مى تواند او را از هدايت وحيانى بى نياز كند؟
شاه نعمت الله ولى، رئيس و مؤسس فرقه ى نعمت اللهيه، چه مذهبى داشت؟
فرقه ى نعمت اللهيه گناباديه چگونه به وجود آمده است و عقايد آن چيست؟
عوامل و موانع نشاط در خانواده از ديدگاه تربيت اسلامى چيست؟
آيا انتساب مسجد مقدس جمكران به امام زمان(عج) از مبانى تاريخى متقنى برخوردار است؟
آيا مسجد مقدس جمكران آثار و بركاتى در طول تاريخ داشته كه نشانه ى توجه حضرت امام عصر(عج) به آن باشد؟
دخالت هاى استعمارى انگليس در ايران قبل از پيروزى انقلاب اسلامى چگونه بوده است؟
آيا دخالت هاى انگليس در ايران پس از پيروزى انقلاب اسلامى استعمارى بوده است؟
مهم ترين وظيفه ى جوانان و نوجوانان در عصر حاضر از ديدگاه قرآن و روايات چيست؟
سخن سردبير حكومت در اسلام جايگاه ارزشمند و والايى دارد و بى ترديد تأثير بسزايى بر جامعه و افراد آن خواهد داشت. ساختار و اهداف حكومت ها با فرهنگ جوامع متناسب است; بنابراين ساختار و اهداف حكومت اسلامى متناسب با تعاليم اسلام است. پس از انقلاب و تشكيل حكومت اسلامى در ايران، نهادهايى هماهنگ با آن شكل گرفت. يكى از اين نهادها مجلس خبرگان رهبرى است. اهميت فوق العاده ى اين مجلس در اين است كه مطابق قانون اساسى وظيفه ى تعيين و عزل رهبرى و نظارت بر عملكرد او را بر عهده دارد. همواره بحث هاى متفاوتى درباره ى اين نهاد مطرح است. از جمله اين كه آيا نظارت خبرگان در حقيقت نظارتى صورى و استطلاعى است يا نظارتى واقعى و استصوابى; و چه مكانيزمى براى تضمين عملكرد درست خبرگان در نظر گرفته شده است؟ در بخش حقوق به اين پرسش ها پاسخ داده مى شود. در بخش سياست به عناصر مؤثر بر مشاركت سياسى مردم از جمله، فرهنگ هويت و آداب ورسوم و نيز سازگارى الزامات فقهى مربوط به مشاركت سياسى با حق رأى شهروندان پرداخته و ثابت شده است كه الزامات فقهى، چه بر اساس رويكرد حق رأى و چه بر اساس نظريه ى كاركردى رأى، تعارضى با حق رأى شهروندان ندارد. مسئله ى توجه دين به امور دنيوى و چگونگى پاسخ گويى آموزه هاى دينى به نيازهاى متغير، در بخش دين پژوهى مطرح گرديده و گفته شده است كه اسلام به دليل اشتمال بر يك سلسله مكانيزم هاى خاص، هم چون احكام ثانويه و اجتهاد، توان پاسخ گويى به نيازهاى متغير انسان را دارد. در بخش كلام به وظايف مشترك و متمايز پيامبر(صلى الله عليه وآله) و امام(عليه السلام) اشاره شده و هم چنين ثابت شده است كه عقل به جهات مختلفى (مانند: گرفتارى اش به هوا و هوس و ناتوانى اش در تشخيص جزئيات و محدوديت هايش از جهت درك امور غيبى، مانند تأثير اعمال در آخرت)، مستقلا توانايى تشخيص راه سعادت را ندارد. عقايد شاه نعمت الله ولى و چگونگى پيدايش فرقه ى نعمت اللهيه ى گناباديه و عقايد آنها در بخش اديان و مذاهب بررسى شده است. در بخش امامت و مهدويت، سازگارى مهدويت با برخى معانى دموكراسى تبيين گرديده است. در بخش قرآن و تفسير از منظر آموزه هاى دينى به ويژگى هاى جوان (مانند: پرهيزگارى، ايمان، عدالت طلبى، تلاشگرى، شجاعت، عفت و پاكدامنى) و نيز وظايف جوانان در عصر حاضر (مانند: تحصيل علم و دانش، كار و كوشش، اهتمام به ازدواج و دورى از هواى نفس و شهوت) اشاره شده است. در قسمت مشاوره و تربيت به عوامل نشاط در خانواده از ديدگاه اسلام (مانند كار، تفريح، احترام، تبادل عاطفى و آراستگى) و موانع آن پرداخته شده است. تاريخچه ى بناى مسجد مقدس جمكران و آثار و بركات آن در طول تاريخ در بخش تاريخ اسلام ذكر شده است. و بخش تاريخ معاصر به دخالت هاى استعمارگرانه ى انگليس در ايران قبل از پيروزى انقلاب اسلامى و پس از آن پرداخته است; از جمله در انحصار گرفتن معادن نفت ايران قبل از انقلاب و حمايت نظامى از صدام در جنگ عليه ايران بعد از انقلاب است. شايان ذكر است كه برخى از مطالب اين شماره توسط حضرت آيت الله معرفت ـ حفظه الله ـ نظارت و ارزيابى شده است و از راهنمايى هاى ايشان بهره مند گشته ايم.
 
امام صادق عليه السلام:

كونوا دُعاةً لِلنّاسِ بِغَيرِ ألسِنَتِكُم، لِيَرَوا مِنكُمُ الوَرَعَ وَالاِجتِهادَ والصَّلاةَ وَالخَيرَ؛ فَإِنَّ ذلِكَ داعِيَةٌ

مردم را با غير زبان‏هايتان دعوت كنيد. آنان بايد از شما پارسايى و تلاش و نماز و نيكى ببينند. اين، معناى دعوت حقيقى است.
الكافي: ج ۲ ص ۷۸ ح ۱۴

طراحي سايت را چگونه ارزيابي مي كنيد؟

  • در نوع خودش بي نظيره
  • خيلي جالبه
  • قابل قبوله
  • چنگي به دل نميزنه
Ajax Loader
تمام حقوق مادی و معنوی این پایگاه متعلق به مرکز مطالعات و پاسخ گویی به شبهات است. استفاده از مطالب این پایگاه باذکر منبع بلامانع است.
قم - خیابان معلم - کوچه 12جنب جامعه مدرسین -حوزه علمیه قم تلفن : 37737217-025 نمابر : 37737213-025 کدپستی : - 4466 37185