Share/Save/Bookmark
تفاوت هاى مهم تجربه ى دينى و وحى كدام اند؟
مجله صباح شماره 15-16 > نویسنده : مركز مطالعات و پاسخ‌گويي به شبهات کد: 131

قبل از بيان تفاوت هاى وحى و تجربه ى دينى، تذكر چند نكته لازم است:
الف) با توجه به گستردگى معناى وحى، آنچه در اين جا مورد بحث قرار مى گيرد فقط نسبت ميان وحى تشريعى و تجربه ى دينى است، و منظور از تجربه ى دينى نيز اعم از تجربه ى عرفانى و معرفت شهودى است.
ب) متفاوت بودن وحى با تجربه ها، مشاهدات و مكاشفات عارفان از چيزهايى است كه خود عرفا به آن معترف اند; چنان كه ابن عربى مى گويد:
و اعلم ان لنا من الله الالهام لا الوحى،فان سبيل الوحى قد انقطع بموت رسول الله(صلى الله عليه وآله);[1] بدان براى ما از جانب خدا تنها الهام است، نه وحى; زيرا راه وحى، با مرگ رسول خدا(صلى الله عليه وآله) قطع شد.
هم چنين قيصرى در شرح فصوص الحكم[2] و سيد حيدر آملى در جامع الاسرار و منبع الانوار[3] وحى را از اختصاصات پيامبر(صلى الله عليه وآله)دانسته اند.
ج) برخى از تفاوت هاى وحى و تجريه ى دينى، ناظر به بعضى از ديدگاه هاى مطرح شده در تجربه ى دينى است.
1. تأثير فرهنگ زمانه در تجربه ى دينى و جهت نيافتگى وحى از آن
طبق برخى ديدگاه ها، تجربه ى دينى تحت تأثير فرهنگ زمانه است و در قيد و بند فرهنگى رخ مى دهد; به بيان ديگر هيچ تجربه اى بدون واسطه ى مفاهيم و اعتقادات به دست نمى آيد. ساختار پيش از تجربه در شكل دادن به تجربه مؤثر نيست، بلكه به نظر «پراود فوت» آن ساختار، جزئى از تجربه است; لذا تجربه هاى عرفانى عارف هندو، هندوگونه، تجربه هاى عارف يهودى، يهودىوار و تجربه هاى عارف مسلمان، اسلامى است; يعنى اگر عارف پيش از حصول تجربه، افكار و انديشه هاى يك مسيحى را داشته باشد، تجربه هاى او در چارچوب انديشه هاى مسيحى شكل مى گيرد.[4]
در حالى كه مجموعه ى تعاليم و فرمان هايى كه انبيا به عنوان وحى در اختيار بشر قرار داده اند، معمولاً با فرهنگ زمان انبيا در تقابل است. انبيا معمولاً با سنت ها و انديشه هاى پوچ و خرافى و منحط حاكم بر جامعه ى خود به مبارزه برمى خاستند و سنت ها و انديشه هاى تازه اى را جاى گزين آنها مى كردند كه اين تحول بخشى از معارفى ناشى مى شد كه به نام وحى از سوى خداوند دريافت مى كردند.[5]
علاوه بر آن كه وحى الهى از هرگونه تصرف مصون و محفوظ است و خواهش هاى نفسانى و عوامل بيرونى، از جمله افكار و عقايد، هيچ گونه تأثيرى در آن ندارند; و ملائكه ى الهى از هنگام صدور تا ابلاغ نهايى وحى به مردم از آن نگهبانى مى كنند.[6]
2 . شريعت آفرينى وحى
حداقل برخى از وحى هاى نازل شده بر انبياى الهى شريعت آفرين اند; يعنى حامل دستورالعمل هايى از جانب خداوند براى زندگى فردى و اجتماعى پيروان آنها هستند، در حالى كه در تجربه هاى دينى و عرفانى چنين چيزى مشاهده نمى شود.[7] بر همين اساس ابن عربى دركلمات خود تصريح مى كند كه فرشته براى نبى، شريعت مستقل مى آورد; به خلاف عارف كه اگر هم امرى در محدوده ى شريعت بر او نازل شود، يا از باب آگاه ساختن وى از احكام شريعتى است كه بر پيامبر نازل شده و او از آن بى اطلاع است و يا به خاطر خطاى در اجتهادى است كه او خلاف آن را باور داشته است; از اين رو امكان ندارد كه به عارفى كه تابع پيامبرى است، حكمى الهام شود كه برخلاف شريعت واقعى آن پيامبر است; هر چند ممكن است حكم الهام شده، مخالف فتاواى مجتهدان باشد، كه همين امر از خطاى آنان در استنباط حكم مذكور حكايت مى كند.[8]
3. تأثيرپذيرى تجربه ى دينى از القائات شيطانى
در تجربه هاى عرفانى، مشاهدات و مكاشفات عرفا در معرض نوعى انحراف و سقوط و القائات خطا و شيطانى است; به همين دليل عرفا براى صحت و سقم مكاشفاتشان رعايت موازينى را لازم و ضرورى مى دانند. ابن عربى در اين باره مى گويد:
همه ى القائات بر اوليا، ربانى نبوده، بلكه گاهى شيطان براى سالك تمثل يافته، باطلى را بر قلب او القا مى كند. سالك بايد كاملاً هوشيار باشد و آنچه بر قلب او القا مى شود با ميزان كتاب و سنت بسنجد و چنان چه ميان آنها ناسازگارى يافت، بداند كه آن القا شيطانى است.[9]
در حالى كه وحى همواره مصون از تلبيس ابليس است و پيامبران در همه ى مراحل فهم و درك و دريافت آن در عصمت الهى قرار دارند. وحى، حالتى سرشار از اطمينان به صدقش در پيامبر ايجاد مى كند، به طورى كه جاى هيچ شك و شبهه اى نسبت به صدق آن باقى نمى ماند.
4. تأثير دينى و خطاپذيرى در تعبير
ممكن است ارباب تجربه ى دينى در تعبير مشاهداتشان دچار اشتباه گردند، هرچند در شهود خود امر حقى را مشاهده كرده باشند. بر همين اساس ابن عربى مى گويد:
گاهى سالك در تعبير خود دچار خطا مى گردد، هر چند شهودش درست و مطابق با واقع است; مانند كسى كه در مشاهدات ظاهرى، در تاريكى شب شخصى را مشاهده مى كند كه از ديوار خانه اى بالا رفت، آن گاه مى گويد: «دزد وارد آن خانه شد.»، در حالى كه او همان صاحب خانه بوده كه كليدش را گم كرده به ناچار از ديوار بالا رفته است. او در اين كه ديده كسى از ديوار خانه اى بالا رفته خطا نكرده و آنچه ديده، در خارج واقع شده است; اما در گزارش خود دچار خطا گرديده است.[10]
پس ممكن است عارف در تعبير و تفسير كشف، دچار خطا گردد.
حال آن كه هم لفظ و هم معناى وحى قرآنى از طرف خداوند بر پيامبر(صلى الله عليه وآله) نازل شده است، نه اين كه معانى نازل شده باشد و الفاظ، ساخته ى پيامبر باشد. آيات زيادى از قرآن بر اين مطلب دلالت دارند; از جمله:
(إِنّا سَنُلْقِي عَلَيْك َ قَوْلاً ثَقِـيلاً);[11] در حقيقت ما به زودى بر تو گفتارى گران بها القا مى كنيم.
در اين آيه قرآن قول ثقيل ناميده شده و اين خود دلالت بر اين دارد كه لفظ بر پيامبر(صلى الله عليه وآله) نازل شده است.
(لا تُحَرِّكْ بِهِ لِسانَك َ لِتَعْجَلَ بِهِ إِنَّ عَلَيْنا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ فَإِذا قَرَأْناهُفَاتَّبِـعْ قُرْآنَهُ);[12] زبانت را -در هنگام وحى -زود به حركت درنياور كه در خواندن -قرآن -شتاب كنى چرا كه گردآوردن و خواندن آن بر -عهده ى -ماست. پس هرگاه آن را خوانديم -همان گونه -از خواندن آن پيروى كن.
(تِلْكَ آياتُ اللّهِ نَتْلُوها عَلَيْكَ بِالحَقِّ);[13] اين ها آيات خداست كه به حق بر تو مى خوانيم.
خداوند در اين آيات، قرائت و تلاوت قرآن را در هنگام وحى به خود نسبت داده كه اين نشانگر نزول لفظ قرآن از جانب اوست.
علاوه بر آن با توجه به اعجاز قرآن در فصاحت و بلاغت، روشن مى گردد كه هم لفظ و هم معناى آن از سوى خداوند متعال نازل شده است.
5. اختصاصى بودن وحى تشريعى
وحى، يك ارتباط ويژه بين پيامبر و خداوند مى باشد و در واقع يك موهبت الهى است كه خداوند متعال براى هدايت انسان و براى نيل به سعادت به انسانهاى والا و شايسته (پيامبران) اعطاء مى كند بنابراين وحى اختصاص به پيامبران دارد. ضرورت اين امر را نه تنها آيات و روايات كثيرى اثبات مى كند بلكه عقل مستقلا برآن صحه مى گذارد.[14] در صورتى كه تجارب دينى به فرد خاصى اختصاص نداشته و ويژگى خاص آن عام البلوى بودن آن است.
خلاصه آنكه تفاوت هاى ديگرى نيز بين وحى و تجربه ى دينى وجود دارد و ما در اين نوشتار تنها به برخى از آنها پرداختيم چرا كه تفصيل آن ها نياز به كتاب مستقلى دارد و آنچه در اين جا حايز اهميت است اين است كه تفاوت هاى بين وحى و تجربه ى دينى بيش از آن است كه بتوان آنها را يكسان پنداشت.


[1]. ابن عربى، الفتوحات المكيه، (بيروت: دار صادر، بى تا)، ج 3، ص 238.
[2]. داود قيصرى، شرح فصوص الحكم، (تهران: انتشارات علمى و فرهنگى، 1375ش)، ص 111.
[3]. سيد حيدر آملى، جامع الاسرار و منبع الانوار، (تهران: انتشارات علمى و فرهنگى و انجمن ايران شناسى فرانسه، 1368ش)، ص 454.
[4]. هادى صادقى، درآمدى بر كلام جديد، (قم: دفتر نشر طه، 1381ش)، ص 246.
[5]. همان، ص 245.
[6]. ر.ك: سوره ى جن، آيات 26 ـ 28.
[7]. هادى صادقى، همان، ص 247.
[8]. ابن عربى، همان، ص 316.
[9]. همان،ص 39.
[10]. همان،ص 7.
[11]. سوره ى مزمل، آيه ى 5.
[12]. سوره ى قيامت، آيات 16 - 18.
[13]. سوره ى بقره، آيه ى 252.
[14]. محمد باقر سعيدى روشن، تحليل وحى از ديدگاه اسلام، (تهران: پژوهشگاه فرهنگ و انديشه، 1375)، ص 68.

Share/Save/Bookmark
نظرات بینندگان (0 نظر تاکنون ثبت شده است )
ارسال نظر
آيا مصونيّت قرآن شريف از انواع تحريف، قابل اثبات است؟
ديدگاه قرآن شريف درباره ى دموكراسى و آراء اكثريّت چيست؟
چه نقدهاى كلى بر دين هندوئيسم وارد است؟
مبناى حقوق بشر غربى چيست و چرا با اسلام سازگارى ندارد؟
ارتباط نهضت آزادى با كشورهاى خارجى به چه نحو بوده است؟
تفاوت هاى مهم تجربه ى دينى و وحى كدام اند؟
در فرهنگ قرآن «آزادى» چگونه قابل تبيين است، حدود و گستره ى آن را بيان نماييد؟
چه رابطه اى بين اعمال دنيوى انسان و نتايج اُخروى آن (ثواب و عقاب) وجود دارد؟
اعمال محدود انسان در دنيا چگونه با نتايج نامحدود اُخروى سازگارى دارد؟
علل گرايش به مدل هاى غربى چيست؟
راهكارهاى جلوگيرى از گرايش به مدل هاى بيگانه چيست؟
آيا آيين هندو مى تواند برنامه اى براى زندگى انسان ارائه دهد؟
برخى قايل اند كه فساد و ظلم، سبب نزديك تر شدن ظهور مى شود; آيا اين سخن درست است كه قبل از ظهور نبايد هيچ گونه حركت اصلاحى انجام داد و يا دست به قيام زد، تا ظلم و فساد همه جا را فراگيرد و ظهور حضرت مهدى(عليه السلام) نزديك تر گردد؟
آيا اسلام، نظام دموكراسى را قبول دارد؟
با توجه به اين كه مفاهيم حقوق بشر مربوط به عصر حاضر است، آيا مى توان آنها را از كتاب و سنت كه مربوط به عصر سابق اند، اصطياد نمود؟
شرايط فرهنگى، سياسى و اقتصادى ايران در صدر اسلام چگونه بود و آيا حمله ى مسلمانان به ايران ريشه ى سلطه طلبى و استعمارگرى داشته است؟
نهضت آزادى از آغاز تأسيس تاكنون چه انشعاباتى داشته است؟
تجربه دينى چيست؟ مهم ترين ديدگاه ها درباره ى حقيقت و چيستى آن را بررسى نماييد؟
آيا گسترش اسلام در ايران به زور شمشير بود يا از طريق ابزارهاى فرهنگى؟
معرفى سايت انديشه قم
سخن سردبير در جامعه ى اسلامى مباحث قرآنى به لحاظ جايگاه مهم آن از اهميت بسزايى برخوردار است از جمله موضوعات مهم در زمينه ى قرآن پژوهى مسئله ى عدم تحريف قرآن، آزادى و دموكراسى از ديدگاه قرآن مى باشد كه در بخش قرآن و تفسير از نگاه عالم جليل القدر مرحوم حاج سيد على كمالى دزفولى بدان پرداخته شده است. لازم است ارتحال قرآن پژوه معاصر، عالم جليل القدر، مفسر عالى مقام، مؤلف محقق، حضرت حاج سيد على كمالى دزفولى را به جامعه ى علمى و پژوهشى كشور و ارادتمندان معارف اسلامى و قرآنى تسليت مى گوييم. اين عالم وارسته در سه دهه ى اخير با مطالعه و تحقيق مداوم در حوزه ى علوم اسلامى و علوم قرآنى، آثار ارزشمندى هم چون قانون تفسير، قرآن، ثقل اكبر، عرفان و سلوك اسلامى و.. را به رشته ى تحرير درآورده است. نتايج اخروى در حيات متدينان از اهميت بسزايى برخوردار است در بخش كلام رابطه ى اعمال دنيوى و نتايج اخروى و چرايى جزاى نامحدود در مقابل اعمال محدود انسان مورد بررسى قرار گرفته است. مد و مدگرايى يكى از مسائل مهم اجتماعى است كه امروزه در اين باره سؤالات متعددى هم چون علل گرايش به مدل هاى غربى و چگونگى راهكارهاى مقابله با آن مطرح گرديده است. در بخش تربيت ضمن تبيين مفاهيم مد و مدل و اقسام مد (مثبت و منفى) به اين پرسش ها پاسخ گفته شده است. در بخش اديان و مذاهب به تبيين هندوئيسم و ضعف ها و ناكارآمدى هاى آن در مقايسه با اديان توحيدى مانند اسلام اشاره شده است. برخى امر به معروف و نهى از منكر و نيز قيام عليه ستم و انقلاب را با شرايط ظهور حضرت مهدى(عج) ناسازگار دانسته اند و با برداشتى سطحى از برخى روايات ادعا نموده اند كه چون از شرايط ظهور، گستردگى ظلم در جهان است، لذا براى تسريع آن نبايد از فراگيرى ستم و فساد جلوگيرى كرد. در بخش مهدويت با تبيين اين روايات اشكالات اين ادعا ذكر شده است، مانند اين كه روايات مذكور در بيان نشانه هاى ظهورند نه زمينه و شرط و سبب ظهور. در بخش حقوق به اصول و مبانى حقوق بشر و علت ناسازگارى آن با اسلام و در بخش سياست به مسئله ى دموكراسى و تبيين مفهوم آن و نيز رابطه ى اسلام و دموكراسى پرداخته شده است. در بخش تاريخ اسلام مسئله ى چگونگى گسترش اسلام در ايران و شرايط فرهنگى، سياسى، اقتصادى ايران در صدر اسلام و در بخش تاريخ معاصر، جريان سياسى نهضت آزادى و چگونگى شكل گيرى اين جريان سياسى و ارتباط آن با كشورهاى خارجى مورد بررسى قرار گرفته است. ماهيت تجربه ى دينى و تفاوت آن با وحى كه هم در عرصه ى قرآن پژوهى مطرح است و هم در حوزه ى دين پژوهى، از مسائل مهم فلسفه ى دين به شمار مى آيد. در بخش دين پژوهى ضمن تبيين ماهيت تجربه ى دينى و وحى، به تفاوت هاى اين دو نيز اشاره شده است. و سرانجام در بخش اينترنت به معرفى پايگاه انديشه ى قم وابسته به مركز مطالعات و پژوهش هاى فرهنگى حوزه پرداخته شده است. مطالب و مقالات مجله; علاوه بر آن كه در فرايند خود، مورد ارزيابى كارشناسان و اعضاى هيأت تحريريه و نظارت سردبير و مدير مسئول قرار مى گيرد، از نظارت و اشراف حضرت آيت الله معرفت نيز بهره مند گرديده است.
 
امام صادق عليه السلام:

كونوا دُعاةً لِلنّاسِ بِغَيرِ ألسِنَتِكُم، لِيَرَوا مِنكُمُ الوَرَعَ وَالاِجتِهادَ والصَّلاةَ وَالخَيرَ؛ فَإِنَّ ذلِكَ داعِيَةٌ

مردم را با غير زبان‏هايتان دعوت كنيد. آنان بايد از شما پارسايى و تلاش و نماز و نيكى ببينند. اين، معناى دعوت حقيقى است.
الكافي: ج ۲ ص ۷۸ ح ۱۴

طراحي سايت را چگونه ارزيابي مي كنيد؟

  • در نوع خودش بي نظيره
  • خيلي جالبه
  • قابل قبوله
  • چنگي به دل نميزنه
Ajax Loader
تمام حقوق مادی و معنوی این پایگاه متعلق به مرکز مطالعات و پاسخ گویی به شبهات است. استفاده از مطالب این پایگاه باذکر منبع بلامانع است.
قم - خیابان معلم - کوچه 12جنب جامعه مدرسین -حوزه علمیه قم تلفن : 37737217-025 نمابر : 37737213-025 کدپستی : - 4466 37185