تعداد بازدیدها:4019
Share/Save/Bookmark
بر چه مبنايى، رأى عالمان و جاهلان، در تصميم ‏گيرى ‏ها برابر است؟
صباح شماره 1 > نویسنده : سيد ابراهيم حسينى کد: 342

برابر نبودن عالم و جاهل، يك حقيقت مسلّم در فطرت بشر است. قرآن كريم با همين نگرش از رسول خود مى‏خواهد كه:
قل هل يستوى الذين يعلمون و الذين لايعلمون.(P (1) . زمر، 9. P)
به مردم بگو: آيا كسانى كه مى‏دانند و كسانى كه نمى‏دانند، با هم برابرند؟
اين پرسش، استفهام حقيقى نيست؛ زيرا هم پاسخ آن، آشكار است و هم پرسش گر آن، علم مطلق است كه بر همه چيز و همه كس آگاهى دارد. اين پرسش، استفهام انكارى است و فطرت پاك همه‏ى افراد بشر را به چالش مى‏كشاند كه: آيا كسى مى‏تواند بپندارد دانايان با افراد نادان با هم برابر باشند؟ بسيار آشكار است كه هرگز چنين نيست؛ زيرا در ذيل آيه نيز آمده است كه تنها افراد دانا از حقايق پند مى‏گيرند: «انما يتذكر اولوا الالباب».(p (2) . همان. p)
علامه طباطبايى در «تفسير الميزان» فرموده است:
اين فقره از آيه به منظور بيان علت نابرابرى عالم و جاهل است. يعنى عالم و جاهل يكسان نيستند؛ به اين علت كه، افراد دانا قدرت تشخيص حقايق را دارند، در حالى كه افراد جاهل، پى به حقيقت امور نمى‏برند.(P (3) . الميزان فى تفسير القرآن، محمّد حسين طباطبايى، تهران، دارالكتب الاسلامية، الطبعة الرابعة، 2631، ج71، ص 852. P)
بى‏ترديد، اگر چنين است، دانايان با نادانان برابر نيستند. پس فلسفه‏ى انتخابات با برابر دانستن رأى همه‏ى شركت كنندگان در انتخابات چيست؟
در پاسخ بايد گفت انتخابات به دلايل گوناگون انجام مى‏شود:
1. واگذارى حق تعيين سرنوشت خود به افراد كارشناس و صاحب نظر مورد اطمينان: اين كار، شيوه‏ى عقلانى براى تشخيص حقايق و درك مصالح است؛ زيرا مردم حتى در زندگى روزانه‏ى خود، هنگام تصميم‏گيرى درباره‏ى امور مهم، به مشورت مى‏پردازند. آنان براى اطمينان بيشتر از كيفيت كالايى كه مى‏خواهند بخرند يا پزشكى كه مى‏خواهند به او مراجعه كنند، با كسانى مشورت مى‏كنند كه در آن زمينه سررشته دارند.
به همين دليل، در انتخاب رهبرى كه بايد بر اساس آموزه‏هاى اسلام، شرايط ويژه‏اى داشته باشد، فقهاى ديگر به عنوان كارشناس، از سوى مردم برگزيده مى‏شوند.(p (4) . پرسش‏ها و پاسخ‏ها، محمّدتقى، مصباح يزدى، قم، مؤسسه‏ى آموزشى و پژوهشى امام خمينى رحمه الل.ه، 9731، ج01، صص 85 - 68. p) پس هر چند در اين گونه انتخابات (مانند انتخابات نمايندگان مجلس خبرگان رهبرى) نيز رأى همه‏ى افراد با هم برابر است، ولى اين برابرى در درك مصالح و تشخيص حقايق نيست، بلكه حق تعيين سرنوشت به وسيله‏ى افراد دانا اعمال مى‏شود.
2. به دست آوردن مقبوليت عمومى: براساس آموزه‏هاى اسلام، اراده‏ى تشريعى خداوند متعال منشأ مشروعيت حكومت و قوانين و مقررات است. با اين حال، ساختار آفرينش آدمى به گونه‏اى است كه جز با رضايت و خواست قلبى مردم نمى‏توان حكومت الهى تشكيل داد يا قوانينى را بدون پذيرش آنان، بر ايشان تحميل كرد. نظام‏هاى سكولار نيز بر اين مسأله تأكيد دارند. با اين وجود، دانستن خواست عمومى و پرسش فراگير از همه‏ى مردم، براى يكايك كارها ممكن نيست. در اين زمينه، نمايندگان مردم به عنوان واسطه عمل مى‏كنند. نمايندگان مردم با آگاهى از خواسته‏هاى عمومى، در امر تصميم‏سازى كشور، مشاركت دارند. در اين زمينه، دو نكته اهميت دارد:
الف) همراهى صرف مردم براى حضور آنان در صحنه بدون مشاركت قلبى و عملى با حكومت: از اين نظر، انتخاب عالم و جاهل يكسان است؛ چون فرد برگزيده، موظف نيست اظهار نظر كارشناسى كند. پس «علم» در اين مسأله، مدخليتى ندارد.
ب) تصميم سازى در امور سرنوشت ساز كشور: از اين نظر، نمايندگان بايد افرادى كارشناس باشند تا از نظر آنان در اداره‏ى كشور، بهره گرفته شود، وگرنه چگونه مى‏توان ارزش رأى افراد دانا و كارشناس را با نظر افراد عادى يكسان دانست؟ به همين دليل، مجلس شوراى اسلامى به عنوان نهاد مشورتى رهبرى بايد از كارشناسان رشته‏هاى گوناگون مهندسى، پزشكى، حوزوى (علوم اسلامى)، مديريتى، اقتصادى و سياسى و... تشكيل شود. در امور تخصصى نيز تنها بايد همان افراد كارشناس حق رأى معتبر داشته باشند، نه آن كه همه‏ى افراد از رأى يكسان برخودار گردند.(p (5) . ر. ك: جزوه‏ى حقوق و سياست، محمدتقى مصباح يزدى، مؤسسه‏ى آموزشى پژوهشى امام خمينى رحمه الل.ه. p)
اين شكل از نمايندگان مجلس كه در همه‏ى كشورهاى داراى نظام پارلمانى، رايج است و يكى از مهم‏ترين نهادهاى مدنى و نماد دموكراسى به شمار مى‏آيد، در برابر اين اشكال مهم، پاسخى منطقى ندارد. در اين گفتار، به انتقادهاى افلاطون؛ انديشمند بزرگ غرب در اين باره بسنده مى‏كنيم: «در دموكراسى (شيوه‏اى از حكومت است كه مدعى حاكميت مردم در تمامى جنبه‏ها و بخش‏هاى مربوط به قانون‏گذارى، اجرا و قضا است و حاكميت بر اساس خواست مردم (خواه عالم به مصالح و مفاسد و متخصص در شناخت آن‏ها باشند يا نه) بايد صورت پذيرد.) سرنوشت جامعه، بازيچه‏ى هوس گروهى از مردم قرار مى‏گيرد؛ زيرا مردم در جامعه‏ى دموكراتيك، از داورى صحيح نسبت به امور سياسى ناتوانند. آنان در زمينه‏هاى مهم زندگى اجتماعى هم‏چون: سياست خارجى يا اقتصاد، تجربه‏اى ندارند و اغلب با انگيزه‏ها، عواطف و تعصب‏هاى خود، داورى مى‏كنند. آنان، هر چند در اين داورى‏ها نيت پاكى هم داشته باشند، نمى‏توانند درست بيانديشند. ادعاى هوشيار كردن و آگاهى بخشى به آنان از طريق رهبرىِ درست، ناصواب است؛ زيرا رهبران فكرى جامعه و كسانى كه مردم را به اظهار نظر وا مى‏دارند، بسيارى از مواقع، احزاب و گروه‏هاى سياسى يا اشخاصى هستند كه به دنبال تأمين منافع خود هستند و نمى‏توان به آنان اعتماد كرد. علاوه بر آن، بسيارى اوقات، سياست‏مداران به جاى دانشمندان و رهبران فكرى، تصميم سازى و جهت دهى فكرى مى‏كنند».(P (6) . غرب‏شناسى، سيد احمد رهنمايى، قم، مؤسسه‏ى آموزشى و پژوهشى امام خمينى رحمه الل.ه، ج‏اول، 0831، صص 24 - 34. P)
آيا حاكميت مردم در برابر حاكميت الهى است يا با آن قابل جمع است؟ احمد رهدار
پيش از هر چيز بايد گفت: انسان‏ها بنا بر نظريه‏هاى سه گانه‏ى: مدنى بالطبع،(P (7) . نظريه‏ى افلاطون. P) مدنى بالاختيار(P (8) . نظريه‏ى علامه طباطبايى. P) و مدنى بالاضطرار(P (9) . نظريه‏ى آيت اللَّه مصباح يزدى. P) بودن، از نخستين روزهاى آفرينش، به طور اجتماعى زندگى مى‏كردند. سپس با گسترش و پيچيده‏تر شدن جوامع، به گونه‏ى ويژه‏اى از ارتباط نيازمند شدند و تقسيم كار اجتماعى، مديريت و رهبرى جامعه، انتخاب حاكم و مشروعيت دستورهاى آن و... ذهن انديشمندان جوامع را به خود مشغول ساخت.
يكى از انواع نظام‏هاى حكومتى كه در جوامع بسيار دور گذشته مرسوم بود، نظام دموكراسى است. دموكراسى(P (01) / DEMOCRACY. P) از واژه‏ى يونانى «دموكراتيا»(P (11) / DEMOCRATIA. P) گرفته شده كه خود، تركيبى از «دموس»(P (21) / DEMOS. P) به معنى عامه‏ى مردم و «كراسى»(P (31) / KRATEIN. P) به معنى حكومت كردن است. پس دموكراسى يعنى: حكومت مردم. قديمى‏ترين سخنان درباره‏ى دموكراسى، در آثار و خطبه‏هاى انديشمندان و سياست‏مداران يونان باستان مانند: پريكلس، افلاطون و ارسطو آمده است. در عصر جديد، واژه‏ى دموكراسى نخستين بار در اساس‏نامه‏ى مستعمره‏ى آمريكايى «ردايلند» در سال 1461 م به كار رفته و پس از آن، در بريتانيا، فرانسه و ديگر سرزمين‏هاى اروپا رايج شده است. از اواخر قرن 91 و اوايل قرن 02، نظام‏هاى دموكراتيك و انديشه‏هاى مرتبط با آن، از مهم‏ترين دغدغه‏هاى نظرى و عملى در زندگى اجتماعى بشر بوده است.(P (41) . انديشه‏هاى سياسى در قرن بيستم، حاتم قادرى، تهران، انتشارات سمت، 9731، چ1، صص 34 - 44. P)
دموكراسى در عصر جديد به «دموكراسى غير مستقيم»(p (51) . «دموكراسى مستقيم» نيز در يونان باستان مرسوم بود. در آن، مردم به طور مستقيم در ميدان عمومى و بزرگ شهر گرد مى‏آمدند و به طور مستقيم به وضع قانون مى‏پرداختند. ر.ك: دانش نامه‏ى سياسى، داريوش آشورى، تهران، انتشارات مرواريد، 8731، چ5، صص 751 - 261. p) يا «پارلمانى» مشهور است. اين دموكراسى هنگامى آغاز شد كه دين‏داران غربى دريافتند آيين مسيحيت، نمى‏تواند در همه‏ى جنبه‏هاى زندگى انسان، به ويژه در زندگى اجتماعى، نقش قانون‏گذارى داشته باشد. از اين رو، حوزه‏ى كاربرد دين و حاكميت خدا را به زندگى فردى انسان و چگونگى ارتباط او با خدا، محدود دانستند. هم‏چنين حكومت بر مردم در مسايل اجتماعى را به دليل برترى نظام دموكراسى بر نظام‏هاى ديكتاتورى و فاشيستى، به خود مردم سپردند. براساس اين نظريه، مفهوم‏هايى مانند خوب و بد، اعتبارىِ محض هستند و ملاك آن، خواست مردم است.(p (61) . پرسش‏ها و پاسخ‏ها، صص 73 - 83. p)
درباره‏ى ملاك مشروعيت يك حكومت، ديدگاه‏هاى متفاوتى از سوى كارشناسان غربى و اسلامى، ارايه شده است. برخى از آن‏ها عبارتند از: نظريه‏ى قرارداد اجتماعى، نظريه‏ى رضايت، نظريه‏ى اراده‏ى عمومى، نظريه‏ى ارزش‏هاى اخلاقى، نظريه‏ى عدالت، نظريه‏ى زور و غلبه، نظريه‏ى حق طبيعى و فطرى، نظريه‏ى كاريزمايى.

Share/Save/Bookmark
نظرات بینندگان (0 نظر تاکنون ثبت شده است )
ارسال نظر
بالندگى انديشه و تناسب پيشرفت‏ه‌اى معرفتى با نيازهاى فكرى زمان به ويژه در عرصه‏‌هاى دينى از نشانه‏‌ها و شاخص‏ه‌اى مهم حيات اجتماعى و دينى جامعه و انديشمندان دينى است. انديشمندان و فقيهان مسلمان به ويژه دانش پژوهان حوزه‏‌هاى علميه پيوسته در راستاى پاسخ‏گويى به چنين نيازهايى از هيچ كوششى فروگذار نكرده‏اند كه برگه‏‌هاى زرين زندگى اين بزرگان و عملكرد حوزه‏‌هاى علميه در تاريخ بهترين گواه بر اين گونه تلاش‏‌ها است. نمونه‏‌ى برجسته‏‌ى چنين كوشش‏‌هايى انقلاب اسلامى ايران است. در فضاى ظلمانى جهان معاصر و در حالى كه هيچ اميدى به تحقق حكومتى اسلامى حتى از سوى دوستداران حكومت دينى نبود، با رهبرى حضرت امام خمينى رضوان اللَّه عليه، پشتيبانى انديشمندان مسلمان و روشن‏گرى‏‌هاى مردمى حوزه‏‌هاى علميه، انقلاب اسلامى به ثمر رسيد. اتحاد امام و امت اسلامى چنان جلوه‏اى زيبا از همبستگى و وحدت در عرصه‏‌ى جهانى ترسيم كرده كه هنوز خاطره‏ى دل‏پذير آن در ذهن حق‏جويان جهان پابرجا است. بر شمردن گام‏‌هايى كه انديشمندان اسلام و حوزه‏‌هاى علميه در تحقق اسلام ناب و برپايى جامعه‏‌ى اسلامى برداشته‏‌اند، در اين گفتار كوتاه، امكان‏پذير نيست. در اين ميان، براى نمونه به فلسفه‏‌ى پيدايش «مركز مطالعات و پژوهش‏هاى فرهنگى حوزه‏‌ى علميه» بسنده مى‏‌شود. با پيروزى انقلاب اسلامى، مردم مسلمان با دين بيشتر آشنا گشتند و در روشن‏گرى‏‌هاى روحانيت، جوياى آگاهى‏‌هاى دينى جديدترى شدند. همچنين با روى كارآمدن حاكميّت دينى، مردم با جنبه‏‌هاى اجتماعى اسلام روبه‏‌رو گرديدند. از اين رو، علاقه‏‌مندى آنان براى آشنايى با ديگر جنبه‏‌هاى فراموش شده‏‌ى اسلام افزايش يافت. در اين ميان، حق ستيزان و كسانى كه نمى‏‌توانند نور خدا را در جامعه و جهان تحمل كنند، در فعاليتى سازمان يافته و گسترده، به مبارزه با انقلاب اسلامى و در صورت وجود بسترهاى مناسب، به اسلام‏زدايى پرداختند. آنان در اين راستا از هيچ كارى كوتاهى نكردند. اقدام نظامى مانند: حمله‏‌ى عراق به ايران و تهاجم فرهنگى مانند: ترويج فرهنگ برهنگى و بى‏‌بندو بارى و تهاجم فكرى مانند: گسترش دادن آموزه‏‌هاى تكثرگرايى، تساهل منشى و انسان محورى، نمونه‏‌هايى از اين حركت سازمان يافته است. تأثيرپذيرى پاره‏اى از روشن‏فكران و عناد ورزى و فرصت‏ طلبى برخى عوامل داخلى نيز بر گستره و شتاب تهاجم دشمن به انقلاب اسلامى و مكتب اسلام افزوده است. بدين ترتيب، فضايى شبهه‏‌ آلود و گمراه كننده پديد آمده است، به گونه‏‌اى كه امت اسلامى به ويژه جوانان با وجود علاقه‏‌مندى ذاتى آنان به معارف دينى، گرفتار پرسش‏ها و شبهه‏‌هايى شده‏‌اند كه هر روز بر گستره و ژرفاى آن‏ها افزوده مى‏‌شود. چنين عواملى سبب گرديد حوزه‏‌ى علميه در فعاليتى برنامه‏‌ريزى شده و روزآمد به راه‏‌اندازى مركزى به نام «مركز مطالعات و پژوهش‏هاى فرهنگى حوزه‏‌ى علميه» بپردازد. هدف اين مركز گسترش فرهنگ اسلامى و پاسخ‏گويى به شبهه‏‌ها و پرسش‏هاى دينى قشرهاى گوناگون جامعه (نوجوانان، جوانان، دانشجويان، استادان دانشگاه‏ها، طلاب و فضلا و...) است. اين مركز براى دست‏يابى به اين هدف مقدس و ضرورى، فعاليت‏هاى چندى را آغاز كرده كه راه‏‌اندازى مجله «صباح» از جمله‏‌ى اين فعاليت‏هاست. «صباح» با همكارى و همراهى «مركز پژوهش‏هاى صدا و سيما» به عرصه‏‌ى انديشه و فرهنگ دينى گام نهاده، و در حقيقت، پاسخ‏گوى شبهه‏‌ها و پرسش‏هاى مطرح در جامعه است كه با بيانى روشن، علمى، به روز و فشرده به همراه استدلال‏هاى مورد نياز به پيش‏گاه علاقه‏‌مندان عرضه مى‏‌شود. اميد آن‏كه پيشنهادها، انتقادها و همراهى مخاطبان حقيقت‏جو و دلسوز به شكوفايى و رشد روزافزون «صباح» بي‌انجامد.
 
رسول خدا صلى الله عليه و آله :

«مَن أحَبَّ الدُّنيا ذَهَبَ خَوفُ الآخِرَةِ مِن قَلبِهِ؛»

«كسى كه دنيا را دوست داشته باشد، ترس از آخرت از دلش برود.»

بحارالانوار: ج 78 ص 315 ؛

طراحي سايت را چگونه ارزيابي مي كنيد؟

  • در نوع خودش بي نظيره
  • خيلي جالبه
  • قابل قبوله
  • چنگي به دل نميزنه
Ajax Loader
تمام حقوق مادی و معنوی این پایگاه متعلق به مرکز مطالعات و پاسخ گویی به شبهات است. استفاده از مطالب این پایگاه باذکر منبع بلامانع است.
قم - خیابان معلم - کوچه 12جنب جامعه مدرسین -حوزه علمیه قم تلفن : 37737217-025 نمابر : 37737213-025 کدپستی : - 4466 37185