Share/Save/Bookmark
ارتباط نهضت آزادى با كشورهاى خارجى به چه نحو بوده است؟
مجله صباح شماره 15-16 > نویسنده : حسن صادقى پناه کد: 128

ارتباط خارجى نهضت آزادى از مسائلى است كه همواره سؤالات و نظرات گوناگون و بسيارى را در سطح جامعه برانگيخته و بر مى انگيزد. اين سؤالات با وجود تفاوت هاى اساسى در «منشأ اجتماعى»، «شيوه ى بيان»، «پى آمدها و آثار»، «مضرّات و فوايد»، «بهره بردارى هاى ممكن»، و «استناد و دقت» آنها على رغم افراط و تفريط ها و نقاط ضعف و قوت خود، همگى نهضت آزادى را در اين باره با پرسش هاى اساسى روبرو مى سازند.
ريشه هاى غربزدگى نهضت آزادى
ريشه ى تفكرات نهضت آزادى را بايد در جبهه ى ملى جستوجو كرد و از مختصات فكرى آن ها «غربگرايى» يا «غربزدگى» است. بررسى روح حاكم بر محتويات مرامنامه ى نهضت آزادى به روشنى نشان مى دهد كه بر عناصرى چون «ايرانيت، تبعيت از قانون اساسى و مصداق بودن» تأكيد و بر «اسلاميت» به طور عرضى و حاشيه اى اشاره شده است. در واقع اركان اصلى ايدئولوژى سياسى نهضت آزادى، ملى گرايى، احترام به قانون اساسى و پيروى از فردى كه ظاهراً پايبندى او به اصول دموكراسى و پارلمانتيزم، اصلى ترين مشخصه اش بود. (مصداق) همان مواد و عناصرى هستند كه «غرب» در تلاش هاى فرهنگى خود از طريق استعمار، در قاموس جامعه ى ايرانى وارد ساخته بود و البتّه اين نه از روى دلسوزى، بلكه براى جلوگيرى از نُضج و تقويت تفكرات اصيل استقلال طلبانه و آزاديخواهانه با تكيه بر فرهنگ اسلامى بوده است.
آرى «دموكراسى» بدل فريبنده اى بود در مقابل طرح «حكومت اسلامى»، كه غرب براى آزاديخواهان غربزده ساخته و پرداخته بود تا در صورت وقوع اجتناب ناپذير انقلاب سياسى، موقعيت بعدى مطلوبِ استعمارگران باشد; لذا اين «بدل» كه با دغلكارى بسيار آراسته شده بود، اصلى ترين تأثير سياسى فرهنگ غرب بر افكار «غرب رفته گان» و «غربزدگان» بوده و خواهد بود.
شهيد بهشتى درباره ى نهضت آزادى چنين مى گويد:
وقتى كه نهضت آزادى تشكيل شد با خوشحالى از اين خبر استقبال كردم و وقتى در اساسنامه از اسلام به عنوان يك مكتب و از نهضت آزادى به عنوان يك حزب اسلامى تمام عيار ياد نشده بود به دوستان بنيانگذار نهضت آزادى انتقاد كردم و گفتم كه اين حزب مكتبى نيست، اسمش را هم گذاشته ايد نهضت آزادى، آزادى كه همه ى اسلام نيست، از مسائل مهم بشرى است و از اركان اسلام، ولى همه ى اسلام نيست. دوستان گفتند: براى اينكه ما مى خواستيم آنهايى كه روى عنوان اسلام آلرژى دارند از اين تشكيلات فرار نكنند، ولى حقيقتش اين كه قصد فقط اسلام نبود. قصد اين بود كه مرامنامه نشان مى داد كه يك عده مسلمان آمده اند يك حزب درست كرده اند; اما در اين تشكيلات سياسى، اسلام را به عنوان يك مكتب تمام عيار مطرح نكرده اند.[1]
روابط نهضت آزادى و آمريكايى ها
در اين بخش به تشريح چند اصل مهمّ، همراه با تحليلى از حوادث تاريخى در رابطه با انقلاب اسلامى و عملكرد نهضت آزادى پرداخته مى شود كه در حقيقت راهنماى تشخيص ماهيت سياسى اين گروه است.
انقلاب و تز «سلطنت» نه حكومت
شعار «شاه سلطنت كند نه حكومت» از اساسى ترين چهارچوب فعاليت سياسى نهضت آزادى و جبهه ى ملى بود. اين شعار نه به عنوان يك «تاكتيك» بلكه در واقع به منزله ى «استراتژى» سياسى اين گروه ها محسوب مى شد. به عبارت ديگر چون هدف آنها، استقرار دموكراسى و آزادى بود، آن را در سايه ى هر نظامى صرف نظر از ماهيت آن مى پذيرفتند; لذا اينان در واقع نه به حكومت اسلامى معتقد بودند و نه هدفشان سرنگونى سلطنت بود، بلكه براى آنان استقرار دموكراسى در سايه ى شاه و آمريكا، غايت مطلوب به شمار مى رفت.[2] و برهمين اساس بود كه نه تنها در سال هاى اوج گيرى انقلاب دست از اين شعار برنداشتند، بلكه حتى پس از سرنگونى رژيم سلطنتى نيز در حسرت دموكراسى در سايه ى شاه و آمريكا و دوران طلايى اعطاى آزادى هاى آمريكايى به سر مى بردند[3] و سعى مى كردند در هر مقطعى مبارزات نهضت را در همان حدّ متوقف سازند، بر آن مهار زنند. نگاهى به اسناد لانه ى جاسوسى (علاوه بر اعترافات و مواضع علنى رهبران اين گروه) چنين هدفى را برملا مى سازد. و به خوبى آشكار مى گردد كه چگونه اين گروه، با سوار شدن بر موج انقلاب سعى داشتند با مذاكرات پشت پرده با لانه ى جاسوسى، به حاكميت رسيده، قدرت را به چنگ آورند.
پس از حادثه ى 17 شهريور و شكست توطئه ى مذاكره با امام در نجف و در نتيجه، اخراج امام از عراق به پاريس، استكبار جهانى اميد داشت با احاطه ى امام در پاريس توسط عناصر غرب زده و به اصطلاح ميانه رو، راه حلى براى بحران پيش آمده پيدا نمايد و مانع از سرنگونى رژيم سلطنتى وابسته گردد; لذا به اعضاى نهضت آزادى دل بست. البته اگر چه پس از مدتى آمريكا با روى كارآوردن دولت نظامى «ازهارى» (رئيس ستاد مشترك ارتش شاه) بر شكست تشكيل دولت ائتلافى و لزوم تشكيل دولت سركوب و خفقان تأكيد كرد[4]، ولى مجدّداً با شكست اين استراتژى و با هدف روى كارآوردن دولت ائتلافى، بختيار را سر كار آورد و از او حمايت كرد; چنان كه در اسناد لانه ى جاسوسى، گزارشى در مورد مواضع نهضت آزادى آمده كه قابل تأمل است:
... نهضت آزادى... با دولت بختيار مقابله و رقابت نخواهد كرد، تا رفتن شاه هر چقدر ممكن باشد آرام صورت گيرد.[5]
لذا نهضت آزادى كه در صدد بود جايگاه بالايى در دولت بختيار به دست آورد، تماس هاى خود را با سفارت آمريكا افزايش داد و در آغاز به بهانه ى پيش افتادن بر گروه هاى چپى به فكر گرفتن امتياز بيشترى بود.
... نهضت آزادى... مصراً از سفارت خواست... طرح وارد شدن نهضت آزادى در دولت بايد سريع تر انجام گيرد، تا جلوى نفوذ چپى ها گرفته شود.[6]
با سرعت گرفتن انقلاب و فراهم شدن زمينه براى به قدرت رسيدن گروه هاى مذهبى، نهضت آزادى، بهترين و مطلوب ترين متحد به شمار آمد و اين هدف با ورود امام به تهران و شرايط آن روز محقق گرديد و آمريكا را خوشبين ساخت; بنابراين آمريكا در برخورد با انقلاب دچار ترديد شد و با همين ترديد بود كه ناگهان با عمل انسجام شده اى نظير قيام 22 بهمن و پيروزى انقلاب اسلامى مواجه گرديد; لذا نهضت آزادى در راستاى همكارى با آمريكا، پس از پيروزى سعى كرد امام(ره) را وادار به كناره گيرى كند، چنانكه در گزارش سفارت آمريكا آمده است:
... از بحث ها چنين بر مى آيد كه اعضاى نهضت آزادى ايران در عمل از موضع آشتى ناپذير و سركش خمينى به تنگ آمده اند و اميدوارند او را كنار بگذارند. آنها شايد نتوانند كاملاً موفق شوند، ولى در اطراف خمينى فشارهايى از جانب ميانه روهاى مذهبى در جريان است كه ممكن است او را به بازگشت به قم به عنوان جزيى از مصالحه ى همگانى هدايت كند.[7]
پس همكارى نهضت آزادى با آمريكا و نقش سوپاپ اطمينان بودن در حكومت شاه، ناشى از اصول آن نهضت بوده كه در پناه تزِ «شاه سلطنت كند، نه حكومت» قرار داشته است.
موازنه ى منفى و اتكا به امپرياليسم
يكى ديگر از اصول نهضت آزادى، تزِ «موازنه ى منفى» بود كه اساس سياست مصدق، رهبر جبهه ى ملى را تشكيل مى داد، و در عملكرد نهضت آزادى و مواضع آنها در قبال امپرياليسم مؤثر بود.
نهضت آزادى از يك سو واقعيّتى به نام «امپرياليسم» را نفى كرده و آن را از القائات كمونيست ها شمرده;[8] و از سوى ديگر، بر اساس بينش «رئاليستى» خود، به رسميت شناختن استكبار غرب را لازم دانسته و براى توجيه اتكاى خود به امپرياليسم، تزِ «استفاده از تضاد دو ابرقدرت» را مطرح كرده كه البته در عمل، ماهيت اين تز، چيزى جز مبارزه با ابرقدرت رقيب غرب يعنى «شوروى سابق» و بهره گيرى از كمك هاى آمريكا نبود.[9]
حال اگر اين مواضع حكايت از وابستگى ندارد، آيا حكايت از دفاع از امپرياليسم و حركت در جهت منافع آن هم ندارد؟اين مواضع نشان دهنده ى عملكرد سياسى نهضت آزادى است و نفس عملكرد اين گروه، چه قبل از پيروزى انقلاب كه نقشى «مهارزننده» داشت و چه پس از پيروزى انقلاب كه تمام توان خود را در جهت توقف انقلاب و جلوگيرى از ارتقاى آن به كار گرفته اند خود براى افشاى اين گروه كافى است. البته همين مسئله باعث شد تا نهضت آزادى و گروه هايى نظير آن، كشش و توان حركت در جهت انقلاب را نداشته باشند و در همان اوان پيروزى، در جا بزنند و به جاى افزايش استعداد و توان خود، به مخالفت با پيشرفت انقلاب بپردازند.


[1]. بازيابى ارزشها، ج 1، ص 122; انقلاب ايران در دو حركت، ص 160.
[2]. ابراهيم يزدى، آخرين تلاشها، آخرين روزها، (تهران: انتشارات نهضت آزادى)، ص 31.
[3]. بازرگان، انقلاب ايران در دو حركت، ص 31.
[4]. به نقل از: آخرين تلاشها، آخرين روزها، ص 36.
[5]. اسناد لانه ى جاسوسى، ش 10، ص 8.
[6]. اسناد لانه ى جاسوسى، ج 10، ص 19 و 21.
[7]. اسناد لانه ى جاسوسى، ش 27، ص 173.
[8]. مهدى بازرگان، انقلاب در دو حركت، سراسر كتاب توجيه اين مطلب است كه نهضت ايران صرفاً در بعد ضد استبدادى خلاصه مى شود، و هيچ گونه داعيه ى ضداستكبارى نداشته و لذا حركت هاى اخير رهبرى انقلاب و مردم، انحراف از اصول و خط اوليه ى نهضت است!
[9]. ابراهيم يزدى، آخرين تلاشها در آخرين روزها، ص 78; و نيز نشريات راه مصدق و ضمائم آن، (انتشارات نهضت آزادى)، ص 217.

Share/Save/Bookmark
نظرات بینندگان (0 نظر تاکنون ثبت شده است )
ارسال نظر
آيا مصونيّت قرآن شريف از انواع تحريف، قابل اثبات است؟
ديدگاه قرآن شريف درباره ى دموكراسى و آراء اكثريّت چيست؟
چه نقدهاى كلى بر دين هندوئيسم وارد است؟
مبناى حقوق بشر غربى چيست و چرا با اسلام سازگارى ندارد؟
ارتباط نهضت آزادى با كشورهاى خارجى به چه نحو بوده است؟
تفاوت هاى مهم تجربه ى دينى و وحى كدام اند؟
در فرهنگ قرآن «آزادى» چگونه قابل تبيين است، حدود و گستره ى آن را بيان نماييد؟
چه رابطه اى بين اعمال دنيوى انسان و نتايج اُخروى آن (ثواب و عقاب) وجود دارد؟
اعمال محدود انسان در دنيا چگونه با نتايج نامحدود اُخروى سازگارى دارد؟
علل گرايش به مدل هاى غربى چيست؟
راهكارهاى جلوگيرى از گرايش به مدل هاى بيگانه چيست؟
آيا آيين هندو مى تواند برنامه اى براى زندگى انسان ارائه دهد؟
برخى قايل اند كه فساد و ظلم، سبب نزديك تر شدن ظهور مى شود; آيا اين سخن درست است كه قبل از ظهور نبايد هيچ گونه حركت اصلاحى انجام داد و يا دست به قيام زد، تا ظلم و فساد همه جا را فراگيرد و ظهور حضرت مهدى(عليه السلام) نزديك تر گردد؟
آيا اسلام، نظام دموكراسى را قبول دارد؟
با توجه به اين كه مفاهيم حقوق بشر مربوط به عصر حاضر است، آيا مى توان آنها را از كتاب و سنت كه مربوط به عصر سابق اند، اصطياد نمود؟
شرايط فرهنگى، سياسى و اقتصادى ايران در صدر اسلام چگونه بود و آيا حمله ى مسلمانان به ايران ريشه ى سلطه طلبى و استعمارگرى داشته است؟
نهضت آزادى از آغاز تأسيس تاكنون چه انشعاباتى داشته است؟
تجربه دينى چيست؟ مهم ترين ديدگاه ها درباره ى حقيقت و چيستى آن را بررسى نماييد؟
آيا گسترش اسلام در ايران به زور شمشير بود يا از طريق ابزارهاى فرهنگى؟
معرفى سايت انديشه قم
سخن سردبير در جامعه ى اسلامى مباحث قرآنى به لحاظ جايگاه مهم آن از اهميت بسزايى برخوردار است از جمله موضوعات مهم در زمينه ى قرآن پژوهى مسئله ى عدم تحريف قرآن، آزادى و دموكراسى از ديدگاه قرآن مى باشد كه در بخش قرآن و تفسير از نگاه عالم جليل القدر مرحوم حاج سيد على كمالى دزفولى بدان پرداخته شده است. لازم است ارتحال قرآن پژوه معاصر، عالم جليل القدر، مفسر عالى مقام، مؤلف محقق، حضرت حاج سيد على كمالى دزفولى را به جامعه ى علمى و پژوهشى كشور و ارادتمندان معارف اسلامى و قرآنى تسليت مى گوييم. اين عالم وارسته در سه دهه ى اخير با مطالعه و تحقيق مداوم در حوزه ى علوم اسلامى و علوم قرآنى، آثار ارزشمندى هم چون قانون تفسير، قرآن، ثقل اكبر، عرفان و سلوك اسلامى و.. را به رشته ى تحرير درآورده است. نتايج اخروى در حيات متدينان از اهميت بسزايى برخوردار است در بخش كلام رابطه ى اعمال دنيوى و نتايج اخروى و چرايى جزاى نامحدود در مقابل اعمال محدود انسان مورد بررسى قرار گرفته است. مد و مدگرايى يكى از مسائل مهم اجتماعى است كه امروزه در اين باره سؤالات متعددى هم چون علل گرايش به مدل هاى غربى و چگونگى راهكارهاى مقابله با آن مطرح گرديده است. در بخش تربيت ضمن تبيين مفاهيم مد و مدل و اقسام مد (مثبت و منفى) به اين پرسش ها پاسخ گفته شده است. در بخش اديان و مذاهب به تبيين هندوئيسم و ضعف ها و ناكارآمدى هاى آن در مقايسه با اديان توحيدى مانند اسلام اشاره شده است. برخى امر به معروف و نهى از منكر و نيز قيام عليه ستم و انقلاب را با شرايط ظهور حضرت مهدى(عج) ناسازگار دانسته اند و با برداشتى سطحى از برخى روايات ادعا نموده اند كه چون از شرايط ظهور، گستردگى ظلم در جهان است، لذا براى تسريع آن نبايد از فراگيرى ستم و فساد جلوگيرى كرد. در بخش مهدويت با تبيين اين روايات اشكالات اين ادعا ذكر شده است، مانند اين كه روايات مذكور در بيان نشانه هاى ظهورند نه زمينه و شرط و سبب ظهور. در بخش حقوق به اصول و مبانى حقوق بشر و علت ناسازگارى آن با اسلام و در بخش سياست به مسئله ى دموكراسى و تبيين مفهوم آن و نيز رابطه ى اسلام و دموكراسى پرداخته شده است. در بخش تاريخ اسلام مسئله ى چگونگى گسترش اسلام در ايران و شرايط فرهنگى، سياسى، اقتصادى ايران در صدر اسلام و در بخش تاريخ معاصر، جريان سياسى نهضت آزادى و چگونگى شكل گيرى اين جريان سياسى و ارتباط آن با كشورهاى خارجى مورد بررسى قرار گرفته است. ماهيت تجربه ى دينى و تفاوت آن با وحى كه هم در عرصه ى قرآن پژوهى مطرح است و هم در حوزه ى دين پژوهى، از مسائل مهم فلسفه ى دين به شمار مى آيد. در بخش دين پژوهى ضمن تبيين ماهيت تجربه ى دينى و وحى، به تفاوت هاى اين دو نيز اشاره شده است. و سرانجام در بخش اينترنت به معرفى پايگاه انديشه ى قم وابسته به مركز مطالعات و پژوهش هاى فرهنگى حوزه پرداخته شده است. مطالب و مقالات مجله; علاوه بر آن كه در فرايند خود، مورد ارزيابى كارشناسان و اعضاى هيأت تحريريه و نظارت سردبير و مدير مسئول قرار مى گيرد، از نظارت و اشراف حضرت آيت الله معرفت نيز بهره مند گرديده است.
 
پیامبر خدا صلى الله عليه و آله:

مَن أكَلَ مِن كَدِّ يَدِهِ حَلالاً، فُتِحَ لَهُ أبوابُ الجَنَّةِ يَدخُلُ مِن أيِّها شاءَ

هر كس به حلال، از دسترنج خود بخورد، دروازه‌های بهشت به رويش گشوده گردند و او از هريك كه خواهد وارد شود.
بحار الأنوار : ۱۰۳ / ۱۰ / ۴۱

طراحي سايت را چگونه ارزيابي مي كنيد؟

  • در نوع خودش بي نظيره
  • خيلي جالبه
  • قابل قبوله
  • چنگي به دل نميزنه
Ajax Loader
تمام حقوق مادی و معنوی این پایگاه متعلق به مرکز مطالعات و پاسخ گویی به شبهات است. استفاده از مطالب این پایگاه باذکر منبع بلامانع است.
قم - خیابان معلم - کوچه 12جنب جامعه مدرسین -حوزه علمیه قم تلفن : 37737217-025 نمابر : 37737213-025 کدپستی : - 4466 37185