تعداد بازدیدها:1030
Share/Save/Bookmark
آيا فيلسوفان در فلسفه سياسي خود، مدينه فاضله اي همانند مدينه فاضله عصر ظهور را ترسيم نموده اند؛ مدينه فاضله ظهور چه ويژگي هايي دارد.
صباح 17-18 > نویسنده : مركز مطالعات و پاسخ‌گويي به شبهات کد: 169

در اين شهر سعادت واقعى كه در پرتو عدالت كسب مى شود، عبارت است از تفوّق بر طبيعت و دست يافتن بر اسرارى كه انسان را براى غلبه بر دشوارى ها تواناتر مى سازد.
اين نيز مانند همان رؤياى افلاطون و فارابى است كه در آن بايد يا حكيم حاكم باشد و يا حاكم حكيم.[1]
همان طور كه از آراى انديشمندان فوق مشاهده مى شود، آنان در تلاش براى رفع تبعيض و ظلم و ايجاد جامعه اى همراه با رفاه و آسايش و امنيت، در قالب نظريه و تنها از طريق عقل خود براى تبيين كادرهاى تشكيل دهنده ى جامعه، كيفيت اداره ى جامعه و نحوه ى ايجاد عدالت و امنيت بوده اند.
ذ) اگوستين
وى در سال 354 م. در تاگاستِ آفريقاى شمالى متولد شد; در جوانى بت پرست بود ولى بعدها با مطالعات موفقى كه داشت به آيين مسيحيت گرويد.
اگوستين مدينه ى فاضله ى خود را شهر خدا ناميد. شهر خدا در نظر او جامعه اى است كه دو ويژگى اساسى دارد: صلح و عدالت خواهى; و تحقق آن جز با اين دو ميسّر نيست.[2]
مقرّ جامعه ى مورد نظر او در آسمان است و گرچه نظر اوليه خداوند هنگام آفرينش انسان، به عضويت درآمدنِ آنان در چنين جامعه اى بود، اما تصميم در نتيجه ى سقوط آدم از آن مقام والا عوض و مشيّت ديگرى جاى گزين آن شده است; بدين ترتيب از تاريخ سقوط آدم به بعد، افراد فقط در نتيجه ى لطف و عنايت مى توانند به عضويت جامعه ى آرمانى اگوستين (شهر خدا) درآيند.[3]
نكات مشترك آرمان شهرهاى فيلسوفان
مدينه هاى فاضله ى ترسيم شده، در كيفيت تفاوت هايى با هم ديگر دارند، اما دو ويژگى مشترك در همه ى آنها وجود دارد: اول آن كه غالب آنان مدينه ى فاضله را در فضاى فكرى خود با عنايت به اوضاع سياسى و اجتماعى جامعه تبيين نموده و ايده ى آنها بر عقل و فكرشان استوار بوده و وحى و شريعت در ترسيم آن نقشى نداشته است.
ديگر آن كه فلاسفه همواره پى گير سعادت دنيوى بشريت بوده اند و دغدغه ى بنيادى آنان تحقّق سعادت دنيوى بشر بوده است.
مدينه ى فاضله ى جامعه ى مهدوى
در طول تاريخ بشريت، رسالت اصلى انبياى الهى بر دو محور توحيد و ايجاد قسط و عدالت استوار بود. در قرآن كريم نيز كارگزار عدل گستر، پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله) است و يكى از اهداف برانگيخته شدن ايشان نيز همين است و در آيات و بسيارى از روايات، تحقق جامعه ى آرمانى و ظهور منجى مصلح مسلمانان كه عدالت را در سراسر گيتى بگسترد و توحيد را حاكم گرداند وعده داده شده است تا رسالت جهانى نبوت را به اتمام برساند.
روشن است كه جامعه ى عدالت محور مهدوى با ساير مدينه هاى فاضله اى كه فيلسوفان ترسيم كرده اند تفاوت اساسى دارد; زيرا آنان، مدينه ى فاضله را در فضاى فكرى خود ترسيم نموده و ايده ى آنان بر عقل و فكرشان استوار است، اما جامعه ى عصر ظهور از ديدگاه مسلمانان استوار بر وحى و به دور از تخيّلات و عقليّات بشرى و مبتنى بر سنّتى است كه متصل به وحى الهى است. در ادامه به برخى از ويژگى هاى اين مدينه ى فاضله اشاره مى شود.
1. حاكم مدينه ى فاضله
حاكم مدينه ى فاضله ى اسلامى، پيشوايى است معصوم و پاك و منزه از هر عيب و نقصى از قبيل دروغ، خشم، خودخواهى و...
او متصل به عالم ملكوتى و جمله ى عملكردهايش برگرفته از جانب خداوند متعال است و از اين رو صلاح مردمان را بهتر از خودشان مى داند.
2. حاكميت توحيد
يكى از مؤلفه هاى تشكيل دهنده ى حكومت جهانى امام مهدى(عج) در عصر ظهور و تشكيل آن مدينه ى فاضله، حاكميت توحيد است.
امام صادق(عليه السلام) مى فرمايد:
وقتى قائم قيام كند، زمينى باقى نمى ماند مگر اين كه صداى شهادت به وحدانيت الهى و رسالت محمدى در آن طنين انداز مى شود.[4]
هم چنين امام رضا(عليه السلام) در بخشى از يك حديث، به نقل از پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله) مى فرمايد:
خداوند به رسولش پيامبر(صلى الله عليه وآله) چنين فرمود: به عزت و جلالم قسم، زمين را به وسيله ى آخرين از جانشينان تو چنان پاك گردانم و او را بر شرق و غرب عالم چنان مالكيت دهم و با سپاهيانم چنان وى را يارى دهم كه همه ى مردم بر يگانگى من گواهى دهند.[5]
3. عدالت محورى
از جمله مقوّمات و مؤلفه هاى حكومت جهانى مصلح موعود، عدالت گسترى در سراسر جهان است و ابعاد گوناگونى دارد كه به صورت اجمال به آنها مى پردازيم:
الف) عدالت اقتصادى
نابرابرى ها در تقسيم و توزيع ثروت هاى ممالك، همواره از مصاديق ظلم بوده و سبب گرديده است در طول تاريخ غبار محروميت ها بر افراد بسيارى بنشيند و در عوض ديگران ناعادلانه از آنها بهره ببرند و شكاف هاى طبقاتى عميق تر شوند، اما در مدينه ى فاضله ى مهدوى جايى براى اين نابرابرى نيست و ثروت هاى زمين و اموال ملى به صورت عادلانه بين مردم تقسيم مى شوند.
امام باقر(عليه السلام) مى فرمايند:
هنگامى كه قائم قيام كند، اموال را به صورت مساوى بين مردم تقسيم مى كند.[6]
هم چنين پيامبر گرامى(صلى الله عليه وآله) درباره ى امام مهدى(عج) فرمودند:
به مهدى(عج) بشارتتان مى دهم... ساكنان آسمان و زمين از او خشنود خواهند بود، او مال را به نحو صحيح تقسيم مى كند.
مردى پرسيد: به نحو صحيح به چه معناست؟ فرمود: ميان همه مساوى.[7]
ب) عدالت قضايى
رمز موفقيت هر حكومتى در گسترش عدالت، به شيوه ى قضاوت باز مى گردد; چنانچه قضاوت ها پسنديده صورت گيرد، حق مظلومان از ظالمان ستانده مى شود، حدود الهى جارى مى شوند و امنيت عمومى جامعه را فرا مى گيرد. در عصر حاكميت امام مهدى(عج) نيز كه عدالت محور حكومت است، قضاوت ها به بهترين وجه صورت مى گيرد.
امام صادق(عليه السلام) فرمودند:
هنگامى كه قائم آل محمد قيام كند، در بين مردم، طبق قضاوت داود حكم صادر مى كند و احتياجى به دليل ظاهرى پيدا نمى كند; (زيرا) خداوند حكم واقعى را به او الهام مى كند و آن حضرت بر طبق آن حكم صادر مى نمايد.[8]
و از روايات ديگرى استفاده مى شود كه حضرتش آن چنان قاطعانه حكم مى كند كه حتى اگر حق كسى زير دندان ديگرى باشد، آن را بيرون كشيده، به صاحبش بازمى گرداند.
4. رفاه و آسايش
ره آورد عدالت اقتصادى و قضايى و در عرض آن، بركت هاى آسمانى براى مردم، رفاه و آسايش براى همگان است. در اين مدينه ى فاضله همه ى مردم به دور از فقر و نياز زندگى مى كنند.
پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله) مى فرمايد:
امت من در زمان مهدى(عج) به رفاه و نعمتى دست مى يابند كه پيش از آن در هيچ دوره اى دست نيافته بودند.[9]
هم چنين مى فرمايد:
مردى از اهل بيت من خروج مى كند، از آسمان بر او بركت نازل مى شود و زمين بركت هاى خود را براى او بيرون مى دهد.[10]
گفتنى است اصولا بركات، شامل هر خير كثيرى از قبيل امنيت، آسايش، سلامتى، مال و اولاد است كه غالباً انسان با فقدان آنها آزمايش مى شود.[11]
5. امنيت
ترديدى نيست كه از برترين نعمت ها و دستاوردهاى حكومت حضرت مهدى(عج) امنيت است كه توسط آن حضرت به بشريت اهدا مى شود، اين مؤلفه از ويژگى هاى اساسى مدينه ى فاضله ى امام مهدى(عج) است.
علامه طباطبايى در تفسير آيه ى 55 سوره ى نور مى گويد:
اين آيه وعده ى جميل و زيبايى است براى مؤمنان كه عمل صالح هم دارند. به آنان وعده مى دهد كه به زودى جامعه ى صالحى مخصوص به خودشان برايشان درست مى كند و زمين را در اختيارشان مى گذارد و دينشان را در زمين متمكن مى سازد و امنيت را جاى گزين ترسى كه داشتند مى كند; امنيتى كه ديگر از منافقين و كيد آنان، و از كفار و جلوگيرى هايشان بيمى نداشته باشند، خداى را آزادانه عبادت كنند و چيزى را شريك او قرار ندهند.[12]
آرى عدالت خاستگاه امنيت است و عدالت گسترى آن حضرت سبب مى گردد كه مردم آن عصر در امنيت كامل به سر برند.
حضرت على(عليه السلام)مى فرمايد:
هنگامى كه قائم ما قيام كند، درندگان و حيوانات اهلى با هم آشتى مى كنند، به طورى كه زنى از عراق به شام مى رود بدون آن كه درنده اى او را بترساند يا از آن حيوان بترسد.[13]
6. شكوفايى علم و دانش
امام صادق(عليه السلام) فرمودند:
علم و دانش 27 حرف است و آنچه پيامبران آورده اند، تنها دو حرف آن است و مردم تاكنون دو حرف را ياد گرفته اند، اما زمانى كه قائم ما قيام كند 25 حرف ديگر آن را بيرون مى آورد و ميان مردم گسترش مى دهد و آن دو حرف ديگر را ضميمه ى 25 حرف مى كند تا اين كه مجموع 27 حرف را نشر مى دهد.[14]
اين روايت و روايات مشابه آن حاكى از گسترش و تكامل علم در عصر ظهور است كه البته اين نتيجه ى به كمال رسيدن عقول بشريت است. امام باقر(عليه السلام)فرمودند:
هنگامى كه قائم ما قيام كند، دستش را بر سر بندگان مى گذارد و بدان وسيله عقل هاى آنان را جمع و افكارشان را كامل مى كند.[15]
پس از روشن شدن مباحث فوق، ترديدى نيست در اين كه مصداق مدينه ى فاضله اى كه فرهنگ اسلام با تكيه بر سنت و كتاب آن را معرفى نموده است با آنچه حاصل مخيلات فيلسوفان است تفاوت ماهوى دارد و علت غايى در اين مدينه، سعادت و كمال دنيوى و اخروى بشريت است; اما در ديگر مدينه هاى فاضله تنها بر سعادت دنيوى بشر و رفاه اين دنيايى او تكيه شده است كه در اين نوشتار مجال پرداختن به تفاوت هاى آنان نيست.


[1]. همان، ص 251.
[2]. ر. ك: محمد حسن مكارم، مدينه ى فاضله در متون اسلامى، (قم: انتشارات دفتر تبليغات)، ص 21.
[3]. مايكل ب فاستر، خداوندان انديشه، ترجمه ى جواد شيخ الاسلامى، (تهران: علمى فرهنگى، چ دوم)، ج 1، ص 400.
[4]. محمد باقر مجلسى، بحارالانوار، ج 52، ص 340.
[5]. لطف الله صافى گلپايگانى، منتخب الاثر، (تهران: مكتبة الصدر، چ دوم)، ص 61.
[6]. محمد باقر مجلسى، همان، ج 52، ص 351.
[7]. همان، ج 51، ص 81.
[8]. همان، ج 52، ص 339.
[9]. همان، ج 51، ص83.
[10]. صافى گلپايگانى، همان، ص 183، ح 8.
[11]. سيد محمد حسين طباطبايى، الميزان، (بيروت: الاعلمى، 1393ق)، ج 8، ص 254.
[12]. سيد محمد حسين طباطبايى، همان، ترجمه ى سيد محمد باقر همدانى، (قم: دفتر انتشارات اسلامى، 1374ش)، ج 15، ص 209.
[13]. لطف الله صافى گلپايگانى، همان، ص 474، ح 3.
[14]. محمد باقر مجلسى، همان، ص 336.
[15]. همان، ص 328.

Share/Save/Bookmark
نظرات بینندگان (0 نظر تاکنون ثبت شده است )
ارسال نظر
معرفى بخش هاى علمى سايت انديشه قم (1)
راه هاى اثبات جامعيت دين خاتم كدام اند؟
آيا فقط عمل مسلمانان مورد قبول است و فقط آنان به بهشت مى روند و اعمال يهوديان و مسيحيان مورد قبول نيست ؟
چرا دين كامل و جامعى كه ما آن را اسلام مى ناميم از همان اول بر انسان عرضه نشد؟ آيا انسان هاى اوليه حق به كمال رسيدن و سعادتمند شدن را نداشتند؟
مقصود از جامعيت دين چيست؟ نظريه هاى مطرح در اين باره كدام اند؟
خلود و جاودانگى برخى گنهكاران در جهنم چگونه با عدالت خداوند سازگارى دارد؟
مصلحت در فقه شيعه چه تفاوتى با مصالح مرسله ى در فقه عامّه دارد؟
آيا ولى فقيه مى تواند در احكام شرعى دخالت و آنها را به عنوان مصلحت نظام تعطيل كند؟
ساده ترين و متقن ترين دليل بر اثبات ولايت فقيه چيست؟
ولى فقيه چه وظايف و مسئوليت هايى دارد؟
خدمات علمى و فرهنگى خواجه نصيرالدين طوسى به تشيع چه بوده است؟
نقش فيض كاشانى در گسترش فرهنگ تشيع چه بود؟
انديشه ى سياسى سيد جمال الدين اسدآبادى چه بود؟
نقش سيد جمال در مبارزه با استبداد حاكم بر ايران چگونه بود؟
سيد جمال الدين اسدآبادى در تحريم تنباكو چه نقشى داشت؟
گرايش به مدل هاى بيگانه و نوگرايى منفى چه پيامدهايى دارد؟
براي ارايه مدل لباس هاي داخلي و ملي، چه مولفه ها و ويژگي هايي را بايد در نظر گرفت؟
آيا مى توان ادعا كرد كه تأثيرپذيرى قرآن از فرهنگ ها و دانش هاى زمان نزول و قبول برخى عرفيات و... از جمله نشانه هاى تجربه ى وحيانى و دينى است؟
آيا فيلسوفان در فلسفه سياسي خود، مدينه فاضله اي همانند مدينه فاضله عصر ظهور را ترسيم نموده اند؛ مدينه فاضله ظهور چه ويژگي هايي دارد.
اگر تشيع عبارت است از قبول ولايت، آيا مترادف با تصوف نيست؟
تصوف و عرفان چه رابطه اى با هم دارند و چرا بسيارى از بزرگان شيعه را صوفى نمى شمارند؟
سخن سردبير حيات اخروى يا معاد، از آموزه هاى مهم و از اصول دين اسلام به شمار مى رود. مسئله ى آخرت و فرجام شناسى در ساير اديان نيز وجود دارد و همواره مسائل آن مورد تحقيق و بررسى فلاسفه، متكلمان و ساير انديشمندان قرار گرفته است; از جمله مسئله ى خلود و جاودانگى و تبيين رابطه ى عمل و جزا به دلايل سازگارى خلود و جاودانگى برخى گنهكاران با عدالت خدا و مسئله ى جزاى نيك عمل غير مسلمانان در آخرت است كه در بخش كلام به آن ها پرداخته شده است. در بخش دين پژوهى نيز به موضوع جامعيت دين و راه هاى اثبات آن اشاره گرديده است. در بخش حقوق دو پرسش در زمينه ى مصلحت در تشيع مطرح شده كه در پاسخ پرسش اول به تفاوت مصلحت در فقه شيعه و مصالح مرسله و اين كه مصالح مرسله از منابع استنباط احكام شريعت است، ولى در فقه شيعه، مصلحت از منابع مستقل استنباط شرعى نيست و در پاسخ پرسش دوم به چگونگى دخالت ولى فقيه در احكام شرعى بر اساس مصلحت نظام اشاره شده است و در بخش سياست، وظايف و دلايل اثبات ولايت فقيه، با استفاده از قانون اساسى و دليل عقلى، ارائه گرديده است. در بخش تاريخ اسلام خدمات علمى و فرهنگى خواجه نصيرالدين طوسى و نقش فيض كاشانى در گسترش فرهنگ تشيع مانند تربيت شاگردان، تأليف و تحقيق، مبارزه با انحرافات و بدعت ها، رشد و پيشرفت در علوم تجربى و غير تجربى و تبليغ و برگزارى آيين هاى مذهبى در جامعه تبيين گرديده است. در بخش تاريخ معاصر نيز انديشه ى سياسى سيد جمال الدين اسدآبادى و نقش وى در مبارزه با استبداد حاكم بر ايران و تحريم تنباكو مورد بررسى قرار گرفته است. پيامدهاى گرايش به مدل هاى بيگانه و نوگرايى منفى و مؤلفه ها و ويژگى هاى مدل لباس هاى داخلى و ملى در بخش تربيت و مشاوره بيان شده است. در بخش قرآن، مسئله ى نسبت وحى با تجربه ى دينى و تأثيرپذيرى قرآن از فرهنگ زمانه و اثبات تفاوت هاى اساسى وحى و تجربه ى دينى (مثل اين كه وحى از جانب خدا نازل مى شود، ولى تجربه ى دينى از شخصيت تجربه گر آغاز مى گردد) مورد بررسى و نقد قرار گرفته است. تفاوت هاى مدينه ى فاضله ى عصر ظهور با مدينه ى فاضله ى فيلسوفانى همچون فارابى، از جمله اين كه در مدينه ى فاضله ى فيلسوفان، دغدغه ى اصلى تحقق سعادت بشر بوده، ولى در مدينه ى فاضله ى عصر ظهور، علاوه بر خوشبختى دنيوى، به سعادت اخروى هم توجه مى شود; در بخش مهدويت تبيين مى گردد. رابطه ى تشيع و تصوّف و نسبت عرفان و تصوف و عدم سنخيت ولايت مطرح در نزد صوفيه، با ولايت مورد اعتقاد شيعه و تباين تصوف و تشيع و... در بخش اديان و مذاهب مورد بررسى قرار گرفته است. در قسمت آخر، بخش هايى از سايت انديشه ى قم معرفى شده و ويژگى هاى مهم موضوعات اين پايگاه، مانند جامعيت و گستردگى مباحث هر لينك اصلى و به روز بودن محتوا و... تبيين گرديده است. مطالب اين شماره با اشراف حضرت آيت الله معرفت تدوين گرديده است.
 
امیر المومنین(علیه السلام)

أى بُنيَّ! . . . أمسِك عَن طَريقٍ إذا خِفتَ ضَلالَهُ ، فَإنَّ الكَفَّ عَن حِيرهِ الضَّلالَةِ خَيرٌ مِن رُكوبِ الأهوالِ

پسر عزيزم! ... در راهى كه از گمگشتگى در آن بيم دارى ، گام مزن ؛ زيرا خود را از سرگردانىِ گمراهى نگاه داشتن ، بهتر از برنشستن بر مَركب هراس هاست.
تحف العقول، ص 69

طراحي سايت را چگونه ارزيابي مي كنيد؟

  • در نوع خودش بي نظيره
  • خيلي جالبه
  • قابل قبوله
  • چنگي به دل نميزنه
Ajax Loader
تمام حقوق مادی و معنوی این پایگاه متعلق به مرکز مطالعات و پاسخ گویی به شبهات است. استفاده از مطالب این پایگاه باذکر منبع بلامانع است.
قم - خیابان معلم - کوچه 12جنب جامعه مدرسین -حوزه علمیه قم تلفن : 37737217-025 نمابر : 37737213-025 کدپستی : - 4466 37185